ລອງອອກສຽງຄຳວ່າ record ດັງໆສອງຄັ້ງ. ຄັ້ງທຳອິດ, ໃຫ້ເນັ້ນທີ່ພະຍາງໜ້າ: REK-erd, ເຊິ່ງແປວ່າແຜ່ນສຽງ ຫຼື ສະຖິຕິ. ຄັ້ງທີສອງ, ໃຫ້ເນັ້ນທີ່ພະຍາງຫຼັງ: ruh-KORD, ເຊິ່ງໝາຍເຖິງການບັນທຶກສຽງ. ທັງສອງຄັ້ງນີ້ປະກອບດ້ວຍຕົວອັກສອນ 6 ຕົວທີ່ລຽງກັນຄືເກົ່າທຸກຢ່າງ, ແຕ່ຄົນອາເມລິກາພັດໄດ້ຍິນເປັນສອງຄຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ບໍ່ມີຫຍັງປ່ຽນແປງເລີຍນອກຈາກພະຍາງທີ່ເຈົ້າເນັ້ນໜັກລົງໄປ, ແລະ ສຽງສະຫຼະກໍ່ໄດ້ປັບປ່ຽນຕົວມັນເອງໄປຕາມການເນັ້ນນັ້ນ.
ການເນັ້ນໜັກນັ້ນມີຊື່ເອີ້ນ. ມັນເອີ້ນວ່າ word stress (ການເນັ້ນສຽງໃນຄຳ): ມັນຄືໜຶ່ງພະຍາງທີ່ພາສາອັງກິດຈະດຶງອອກມາຈາກທຸກໆຄຳ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ມັນຍາວຂຶ້ນ, ສຽງສູງຂຶ້ນ, ແລະ ຊັດເຈນກວ່າພະຍາງອື່ນໆ. ທຸກໆຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍໃນພາສາອັງກິດ (content word) ທີ່ຍາວກວ່າໜຶ່ງພະຍາງ ຈະມີການເນັ້ນໜັກແບບນີ້ແທ້ໆໜຶ່ງຈຸດ, ແລະ ຄົນທີ່ກຳລັງຟັງເຈົ້າເວົ້າກໍ່ອາໄສການເນັ້ນສຽງນີ້ເພື່ອຈຳແນກວ່າເຈົ້າກຳລັງເວົ້າຄຳວ່າຫຍັງ. ຖ້າເຈົ້າໄປເນັ້ນຜິດບ່ອນ ເຈົ້າຈະບໍ່ໄດ້ຄຳສັບທີ່ຖືກຕ້ອງທີ່ຟັງຄືມີສຳນຽງຕ່າງຊາດໜ້ອຍໜຶ່ງດອກ. ແຕ່ຫຼາຍຄັ້ງ ເຈົ້າຈະເຮັດໃຫ້ຄຳນັ້ນສູນຫາຍໄປເລີຍ. ຜູ້ຟັງຈະໄດ້ຍິນຮູບຮ່າງຂອງສຽງທີ່ບໍ່ກົງກັບຂໍ້ມູນໃນຫົວຂອງເຂົາເຈົ້າ ແລ້ວກໍ່ຈະຂໍໃຫ້ເຈົ້າເວົ້າຄືນໃໝ່, ເຖິງແມ່ນວ່າພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະທຸກຕົວທີ່ເຈົ້າອອກສຽງຈະຖືກຕ້ອງໝົດແລ້ວກໍ່ຕາມ.
ນີ້ຄືຈຸດທີ່ມັກເຮັດໃຫ້ຜູ້ຮຽນພາສາອັງກິດລະດັບສູງຕ້ອງຕົກມ້າຕາຍ. ເຈົ້າອາດຈະໃຊ້ເວລາເປັນປີເພື່ອຝຶກ ສຽງ TH (ທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ) ແລະ ສຽງ R ອາເມລິກາ (ທີ່ຄົນລາວມັກຈະສັບສົນກັບ ລ ຫຼື ຣ), ແຕ່ກໍ່ຍັງເຮັດໃຫ້ຝຣັ່ງເຮັດໜ້າງົງໃສ່ກັບຄຳທີ່ເຈົ້າເຄີຍເວົ້າມາແລ້ວເປັນພັນໆຄັ້ງ, ພຽງເພາະວ່າຈັງຫວະການເນັ້ນສຽງຂອງເຈົ້າມັນຕົກຜິດພະຍາງ. ຫຼັກສູດສ່ວນຫຼາຍມັກຈະເນັ້ນໃຫ້ຝຶກແຕ່ສຽງ. ແຕ່ Word stress ຄືສິ່ງທີ່ຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງສຽງເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຕົວຕັດສິນວ່າສຽງຕ່າງໆຈະລວມກັນອອກມາເປັນຄຳສັບໄດ້ຫຼືບໍ່.
ທຸກໆຄຳສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍໃນພາສາອັງກິດ (content word) ທີ່ມີຫຼາຍພະຍາງ ຈະຕ້ອງເນັ້ນໜັກຢູ່ໜຶ່ງພະຍາງ, ເຊິ່ງພະຍາງນັ້ນຈະອອກສຽງຍາວກວ່າ, ມີການເຄື່ອນໄຫວຂອງລະດັບສຽງ, ແລະ ຄົງສຽງສະຫຼະທີ່ຊັດເຈນເຕັມທີ່ເອົາໄວ້, ໃນຂະນະທີ່ພະຍາງອື່ນໆທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນຈະຫົດຕົວລົງກາຍເປັນ ສຽງ schwa. ການວາງຕຳແໜ່ງເນັ້ນສຽງນີ້ບໍ່ແມ່ນແຄ່ສຽງປະດັບ. ຜູ້ຟັງພາສາອັງກິດໃຊ້ຮູບແບບການເນັ້ນສຽງເພື່ອຄົ້ນຫາຄຳສັບໃນສະໝອງ, ດັ່ງນັ້ນ ການຍ້າຍການເນັ້ນສຽງສາມາດເຮັດໃຫ້ຄຳທີ່ເຈົ້າອອກສຽງຖືກທຸກຢ່າງ ກາຍເປັນຄຳທີ່ບໍ່ມີໃຜຈື່ໄດ້. ຄຳບາງຄູ່ (ເຊັ່ນ record ທີ່ເປັນຄຳນາມ ທຽບກັບ record ທີ່ເປັນຄຳກຳມະ) ຖືກແຍກຄວາມແຕກຕ່າງດ້ວຍການເນັ້ນສຽງພຽງຢ່າງດຽວ. ສຳລັບຄຳສ່ວນໃຫຍ່ ຕຳແໜ່ງການເນັ້ນສຽງຈະຕາຍຕົວ ແລະ ເຈົ້າຕ້ອງຮຽນຮູ້ມັນໄປພ້ອມກັບຄຳສັບ, ແຕ່ກໍ່ມີກົດເກນທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ສາມາດຊ່ວຍຈຳແນກຄຳສັບໄດ້ເປັນພັນໆຄຳພ້ອມກັນ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄຳລົງທ້າຍ (suffixes) ທີ່ຈະດຶງການເນັ້ນສຽງມາໄວ້ທີ່ພະຍາງທາງໜ້າມັນພໍດີ.
Word stress ແມ່ນຫຍັງກັນແທ້
Stress ຄືຄວາມໂດດເດັ່ນ, ແລະ ຄວາມໂດດເດັ່ນເປັນສິ່ງທີ່ສົມທຽບກັນ. ພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນບໍ່ໄດ້ແປວ່າມັນດັງທີ່ສຸດໃນທຸກໆກໍລະນີ; ມັນພຽງແຕ່ໂດດເດັ່ນກວ່າພະຍາງທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງມັນຊື່ໆ. ຄຳວ່າ “ໂດດເດັ່ນກວ່າ” ປະກອບຂຶ້ນຈາກ 4 ສິ່ງພ້ອມກັນ. ພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນຈະໃຊ້ເວລາອອກສຽງ ຍາວກວ່າ ໝູ່. ມັນມັກຈະມີ ການເຄື່ອນໄຫວຂອງລະດັບສຽງ (pitch movement), ເຊິ່ງອາດຈະເປັນການຍົກສຽງຂຶ້ນ ຫຼື ສະໄລ້ສຽງທີ່ຫູສາມາດຈັບໄດ້. ມັນຈະອອກສຽງ ດັງກວ່າ ໜ້ອຍໜຶ່ງ. ແລະ ມັນຍັງຄົງ ສຽງສະຫຼະທີ່ຊັດເຈນ ຕາມທີ່ວັດຈະນານຸກົມລະບຸໄວ້, ໃນຂະນະທີ່ພະຍາງອື່ນໆທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນຈະປ່ອຍໃຫ້ສະຫຼະຂອງມັນອ່ອນແຮງລົງ.
ໃນ 4 ຢ່າງນີ້, ຄວາມດັງພຽງຢ່າງດຽວເຮັດໜ້າທີ່ໜ້ອຍທີ່ສຸດ; ນັກສັດທະສາດ (phoneticians) ກໍ່ຍັງຖຽງກັນຢູ່ກ່ຽວກັບລຳດັບຄວາມສຳຄັນຂອງອີກ 3 ຢ່າງທີ່ເຫຼືອ. ແຕ່ສຳລັບຜູ້ຮຽນພາສາແລ້ວ, ສັນຍານທີ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ທີ່ສຸດກໍ່ຄືອັນສຸດທ້າຍ, ເຊິ່ງກໍ່ຄືຄຸນນະພາບຂອງສະຫຼະ (vowel quality), ເພາະມັນເປັນສິ່ງທີ່ເຈົ້າຄວບຄຸມໄດ້ໂດຍກົງທີ່ສຸດ ແລະ ເປັນສິ່ງທີ່ພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາໃຫ້ຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດ. ພະຍາງທີ່ຖືກລົດຮູບບໍ່ພຽງແຕ່ເບົາລົງເທົ່ານັ້ນ. ສຽງສະຫຼະຂອງພວກມັນຈະຫວ່າງເປົ່າກາຍເປັນ ສຽງ schwa, ເຊິ່ງກໍ່ຄືສຽງ “ເອີະ” ກາງໆ ທີ່ບົດຄວາມ schwa article ໄດ້ແຍກໃຫ້ເບິ່ງລະອຽດ. ລອງເວົ້າຄຳວ່າ banana ເບິ່ງ: buh-NAN-uh. ມີພຽງພະຍາງເຄິ່ງກາງເທົ່ານັ້ນທີ່ຕັ້ງເດັ່ນຂຶ້ນມາ. ຕົວ A ສອງຕົວທີ່ຢູ່ສອງຂ້າງຈະຖືກເຮັດໃຫ້ແບນລົງຈົນເກືອບບໍ່ເຫຼືອຫຍັງເລີຍ, ແລະ ການເຮັດໃຫ້ແບນລົງນັ້ນແຫຼະທີ່ເປັນຕົວຊ່ວຍໃຫ້ພະຍາງເຄິ່ງກາງເບິ່ງສູງໂດດເດັ່ນຂຶ້ນມາ.
ນີ້ຄືເຄິ່ງໜຶ່ງທີ່ຜູ້ຮຽນມັກຈະພາດໄປ. ຄົນລາວເຮົາມັກຄຸ້ນເຄີຍກັບການອອກສຽງທຸກພະຍາງໃຫ້ຊັດເຈນ ເພາະພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ, ແຕ່ເຈົ້າບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ພະຍາງໜຶ່ງໂດດເດັ່ນຂຶ້ນມາໄດ້ດ້ວຍການຮ້ອງມາດັງໆ. ເຈົ້າເຮັດໃຫ້ມັນໂດດເດັ່ນໄດ້ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ທຸກພະຍາງອື່ນໆຫົດຕົວລົງ. ຖ້າເຈົ້າພະຍາຍາມອອກສຽງທັງ 3 ພະຍາງຂອງຄຳວ່າ banana ໃຫ້ຊັດເຈນ ແລະ ເທົ່າກັນໝົດ, ຄຳນັ້ນກໍ່ຈະສູນເສຍຮູບຮ່າງຂອງມັນໄປ; ມັນຈະບໍ່ມີຈຸດສູງສຸດເຫຼືອໃຫ້ຫູຂອງຄົນຟັງຈັບໄດ້ອີກ. Stress ຈະມີຢູ່ໄດ້ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອມັນຕັດກັບພື້ນຫຼັງທີ່ຖືກລົດຮູບແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.
ຄຳສັບທີ່ຍາວກວ່ານີ້ຈະມີການເນັ້ນສຽງລະດັບສອງເພີ່ມເຂົ້າມາ. ຄຳວ່າ Photograph ຈະມີຈັງຫວະເນັ້ນຫຼັກ (primary stress) ຢູ່ພະຍາງທຳອິດ FOH, ແຕ່ພະຍາງສຸດທ້າຍ graf ຍັງຄົງມີການເນັ້ນສຽງຮອງ (secondary stress) ທີ່ເບົາກວ່າ ເພື່ອຮັກສາບໍ່ໃຫ້ມັນຖືກລົດຮູບໄປຈົນໝົດ. ການເນັ້ນສຽງຫຼັກຄືສິ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດເພື່ອໃຫ້ຄົນຟັງເຂົ້າໃຈ, ແລະ ມັນກໍ່ຄືສິ່ງທີ່ບົດຄວາມນີ້ກຳລັງເວົ້າເຖິງ. ສ່ວນການເນັ້ນສຽງຮອງແມ່ນຄວາມລຽບນຽນທີ່ເຈົ້າສາມາດເພີ່ມເຂົ້າໄປນຳຫຼັງໄດ້, ຫຼັງຈາກທີ່ຈັງຫວະຫຼັກຂອງເຈົ້າຕົກຖືກບ່ອນແລ້ວ.
ເປັນຫຍັງການເນັ້ນຜິດພະຍາງຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຄຳນັ້ນຜິດພ້ຽນໄປ
ນີ້ຄືຄວາມຈິງທີ່ອາດຈະຟັງແລ້ວອຶດອັດໃຈ: ການເນັ້ນສຽງຜິດບ່ອນສາມາດເຮັດໃຫ້ຄຳນັ້ນສູນຫາຍໄປທັງໝົດເລີຍ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເຮັດໃຫ້ສຳນຽງຂອງເຈົ້າຟັງເບິ່ງແປກໆເທົ່ານັ້ນ.
ເຫດຜົນກໍ່ຄືວິທີທີ່ຜູ້ຟັງພາສາອັງກິດໃຊ້ເພື່ອຈຳແນກຄຳສັບໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ເວລາທີ່ຄົນເຮົາໄດ້ຍິນສຽງເວົ້າລຽນຕິດກັນ, ເຂົາເຈົ້າຈະບໍ່ໄດ້ຍິນຊ່ອງຫວ່າງທີ່ຊັດເຈນລະຫວ່າງຄຳສັບ; ພວກເຂົາໄດ້ຍິນພຽງແຕ່ສຽງທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນເປັນສາຍ, ແລະ ເຂົາເຈົ້າອາໄສ ພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນໜັກ (stressed syllables) ມາເປັນຈຸດໝາຍ (landmarks) ເພື່ອຕັດແຍກສຽງເຫຼົ່ານັ້ນອອກເປັນຄຳໆ. ພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນຈະບອກຫູຂອງຜູ້ຟັງວ່າ ນີ້ຄືສ່ວນສຳຄັນຂອງຄຳສັບ. ຖ້າເຈົ້າປ່ຽນຈຸດເນັ້ນສຽງ ເຈົ້າກໍ່ກຳລັງຍ້າຍຈຸດໝາຍນັ້ນ, ແລະ ຜູ້ຟັງກໍ່ຈະເລີ່ມຕັດແຍກປະໂຫຍກນັ້ນຜິດບ່ອນທັນທີ. ການສຶກສາທີ່ນຳເອົາຄຳສັບທຳມະດາມາຍ້າຍຈຸດເນັ້ນສຽງໄປຢູ່ພະຍາງອື່ນ ແລ້ວເປີດໃຫ້ຄົນຟັງ ພົບວ່າຄວາມສາມາດໃນການຈຳແນກຄຳສັບນັ້ນຫຼຸດລົງຢ່າງຮຸນແຮງ, ທັງສຳລັບເຈົ້າຂອງພາສາ ແລະ ຄົນຕ່າງຊາດທີ່ຟັງຢູ່.
ມັນຍັງມີຜົນກະທົບທີ່ເລິກເຊິ່ງກວ່າແຄ່ການຍ້າຍຈັງຫວະ, ເຊິ່ງນັ້ນກໍ່ຍ້ອນສຽງ schwa ນັ້ນເອງ. ເມື່ອເຈົ້າຍ້າຍການເນັ້ນສຽງ, ເຈົ້າບໍ່ພຽງແຕ່ຍ້າຍສ່ວນທີ່ດັງເທົ່ານັ້ນ; ແຕ່ເຈົ້າກຳລັງປ່ຽນວ່າສະຫຼະໂຕໃດຈະຊັດເຈນເຕັມຮູບ ແລະ ໂຕໃດຈະຫົດຕົວລົງ. ຮູບຮ່າງສຽງລວມຂອງຄຳນັ້ນຈະປ່ຽນໄປໝົດເລີຍ. ຖ້າເຈົ້າໄປເນັ້ນພະຍາງທີສອງຂອງຄຳວ່າ comfortable, ສ່ວນໜ້າຂອງຄຳນັ້ນກໍ່ຈະຫົດລົງ, ສ່ວນຫຼັງຈະພອງຂຶ້ນ, ແລະ ຜົນລັບທີ່ໄດ້ກໍ່ຈະບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຄົນອາເມລິກາກຳລັງຖ້າຟັງຢູ່ອີກຕໍ່ໄປ. ເຂົາເຈົ້າບໍ່ໄດ້ກຳລັງຟັງຄຳວ່າ comfortable ໃນເວີຊັນຂອງເຈົ້າດອກ. ແຕ່ເຂົາເຈົ້າກຳລັງໄດ້ຍິນຄຳທີ່ບໍ່ມີຢູ່ໃນພາສາຂອງພວກເຂົາເລີຍ.
ອອກສຽງຜິດ ເຈົ້າຈະມີສຳນຽງທີ່ແປກ. ແຕ່ເນັ້ນສຽງຜິດ ເຈົ້າອາດຈະເຮັດໃຫ້ຄຳນັ້ນສູນຫາຍໄປເລີຍ.
ຜູ້ຮຽນທີ່ອອກສຽງຄຳວ່າ sink ແທນຄຳວ່າ think ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຄົນຟັງຍັງເຂົ້າໃຈໄດ້: ບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກຈະຊ່ວຍຕື່ມເຕັມຊ່ອງຫວ່າງ, ແລະ ຮູບຮ່າງຂອງຄຳກໍ່ຍັງໃກ້ຄຽງພໍທີ່ຈະເດົາໄດ້. ແຕ່ຖ້າເຈົ້າໄປເນັ້ນສຽງຜິດພະຍາງໃນຄຳທີ່ຍາວໆ, ຜູ້ຟັງອາດຈະຊອກຫາຄຳນັ້ນບໍ່ເຫັນເພື່ອຈະເອົາບໍລິບົດມາຊ່ວຍເດົາດ້ວຍຊ້ຳ. ຂໍ້ຜິດພາດມັນເກີດຂຶ້ນກ່ອນທີ່ບໍລິບົດຈະມີໂອກາດໄດ້ເຂົ້າຊ່ວຍອີກ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ເວລານັກວິໄຈ ແລະ ຄູຝຶກສຳນຽງຈັດລຳດັບວ່າຄວນແກ້ໄຂອັນໃດກ່ອນໝູ່ເພື່ອໃຫ້ຄົນອື່ນເຂົ້າໃຈເຮົາໄດ້, ເລື່ອງຂອງການເນັ້ນສຽງ (stress) ແລະ ຈັງຫວະ (rhythm) ມັກຈະຢູ່ເໜືອການຝຶກອອກສຽງພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະແຕ່ລະຕົວສະເໝີ.
ເມື່ອການເນັ້ນສຽງຄືຄວາມແຕກຕ່າງພຽງຢ່າງດຽວ
ຫຼັກຖານທີ່ຊັດເຈນທີ່ສຸດວ່າການເນັ້ນສຽງມີບົດບາດສຳຄັນແທ້ໆ ກໍ່ຄືກຸ່ມຄຳສັບພາສາອັງກິດທີ່ເປັນສອງປະເພດຄຳໃນເວລາດຽວກັນ, ເຊິ່ງແຍກຄວາມແຕກຕ່າງກັນດ້ວຍຈຸດທີ່ຈັງຫວະຕົກລົງພຽງຢ່າງດຽວ.
ພາສາອັງກິດມີຄຳສັບສອງພະຍາງຫຼາຍກວ່າຮ້ອຍຄູ່ ທີ່ເປັນຄຳນາມ (ຫຼື ຄຳຄຸນນາມ) ເມື່ອເຈົ້າເນັ້ນພະຍາງໜ້າ ແລະ ຈະກາຍເປັນຄຳກຳມະ (verb) ເມື່ອເຈົ້າເນັ້ນພະຍາງຫຼັງ. ຮູບແບບນີ້ເປັນປົກກະຕິພໍທີ່ເຈົ້າຈະສາມາດຍຶດຖືເປັນຫຼັກການພື້ນຖານໄດ້: ຄຳນາມຈະເນັ້ນໜ້າ, ຄຳກຳມະຈະເນັ້ນຫຼັງ.
| ຄຳສັບ (Spelled) | ຄຳນາມ — ເນັ້ນພະຍາງໜ້າ | ຄຳກຳມະ — ເນັ້ນພະຍາງຫຼັງ |
|---|---|---|
| record | REK-erd (ແຜ່ນສຽງ/ສະຖິຕິ) | ruh-KORD (ບັນທຶກ) |
| present | PREZ-ent (ຂອງຂວັນ) | pruh-ZENT (ນຳສະເໜີ) |
| object | OB-jekt (ວັດຖຸ) | ub-JEKT (ຄັດຄ້ານ) |
| permit | PUR-mit (ໃບອະນຸຍາດ) | pur-MIT (ອະນຸຍາດ) |
| conduct | KON-dukt (ຄວາມປະພຶດ) | kun-DUKT (ດຳເນີນການ) |
| produce | PROH-doos (ຜົນຜະລິດ) | pruh-DOOS (ຜະລິດ) |
| increase | IN-krees (ການເພີ່ມຂຶ້ນ) | in-KREES (ເພີ່ມຂຶ້ນ) |
ລອງສັງເກດເບິ່ງວ່າເກີດຫຍັງຂຶ້ນກັບສະຫຼະໃນແຕ່ລະຖັນ. ໃນຄຳນາມ record, ພະຍາງໜ້າຈະມີສຽງ REK ທີ່ຊັດເຈນ ແລະ ພະຍາງຫຼັງຈະຈືດຈາງກາຍເປັນ erd. ແຕ່ພໍເປັນຄຳກຳມະ, ມັນຈະປີ້ນກັນ: ພະຍາງໜ້າຈະບາງລົງກາຍເປັນ ruh ແລະ ພະຍາງຫຼັງຈະຕື່ມເຕັມກາຍເປັນ KORD. ການເນັ້ນສຽງ ແລະ ສຽງສະຫຼະທີ່ຊັດເຈນຈະເດີນທາງໄປນຳກັນ: ພະຍາງໃດທີ່ຮັບເອົາຈັງຫວະເນັ້ນໜັກໄປ ພະຍາງນັ້ນກໍ່ຈະຮັກສາສຽງສະຫຼະທີ່ຊັດເຈນໄວ້. ສ່ວນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບ ອີກພະຍາງໜຶ່ງ ນັ້ນຈະແຕກຕ່າງກັນໄປ. ບາງຄັ້ງມັນກໍ່ຫົດລົງກາຍເປັນສຽງ schwa ເຕັມຕົວ, ຄືກັບທີ່ເກີດກັບຄຳວ່າ record ໃນທັງສອງແບບ. ບາງຄັ້ງມັນກໍ່ພຽງແຕ່ເບົາລົງເປັນສຽງສະຫຼະທີ່ຄ່ອຍກວ່າເກົ່າ, ຄືກັບທີ່ພະຍາງທີສອງຂອງ OB-jekt ແລະ KON-dukt ຍັງຄົງເປັນສະຫຼະແທ້ໆ ຫຼາຍກວ່າທີ່ຈະກາຍເປັນ schwa. ສິ່ງທີ່ຄົງທີ່ສະເໝີຄືພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນ, ແລະ ນັ້ນຄືກົນໄກດຽວກັນກັບໃນຫົວຂໍ້ແລ້ວ ທີ່ດຽວນີ້ມັນກຳລັງເຮັດວຽກໃຫ້ເຈົ້າ ແທນທີ່ຈະສ້າງບັນຫາໃຫ້ເຈົ້າ.
ໃນປະໂຫຍກຕົວຈິງ ເຈົ້າບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງຢຸດຄິດຫຼາຍ, ເພາະໄວຍາກອນຈະເປັນຕົວບອກເຈົ້າເອງວ່າເຈົ້າຕ້ອງການຄຳໃດ. Let me reCORD this for the RECord. ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳກຳມະຕ້ອງການການເນັ້ນສຽງພະຍາງຫຼັງ ແລະ ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳນາມຕ້ອງການການເນັ້ນພະຍາງໜ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ພຽງແຕ່ເຈົ້າຮູ້ວ່າມີຮູບແບບນີ້ຢູ່, ຮູບປະໂຫຍກກໍ່ຈະເປັນຕົວບອກໃບ້ເອງວ່າເຈົ້າຄວນຈະດຶງອັນໃດມາໃຊ້. ຫຼຸມພາງມີໄວ້ສຳລັບຄຳສັບທີ່ເຈົ້າຮຽນມາຈາກການອ່ານໜັງສືເທົ່ານັ້ນ, ເຊິ່ງເຈົ້າອາດຈະເຄີຍກຳນົດການເນັ້ນສຽງຜິດພະຍາງແບບມິດໆມາຕັ້ງແຕ່ຫຼາຍປີກ່ອນ ແລະ ບໍ່ເຄີຍມີໃຜມາແກ້ໄຂໃຫ້.
ຂໍ້ຄວນລະວັງເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເຈົ້າເອົາໄປໃຊ້ແບບຜິດໆ: ກົດລະບຽບ ຄຳນາມ-ເນັ້ນໜ້າ, ຄຳກຳມະ-ເນັ້ນຫຼັງ ແມ່ນພຽງແຕ່ທ່າອ່ຽງທີ່ມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ສູງ, ບໍ່ແມ່ນກົດໝາຍຕາຍຕົວ. ຍັງມີຄຳສອງພະຍາງອີກຫຼາຍຄູ່ທີ່ບໍ່ສົນໃຈກົດນີ້, ໂດຍຮັກສາການເນັ້ນໜ້າໄວ້ສຳລັບທັງສອງໜ້າທີ່ (ເຊັ່ນ promise, answer, visit). ຈົ່ງໃຊ້ມັນເປັນຄ່າເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ສຳລັບກວດສອບ, ແຕ່ຢ່າໃຊ້ມັນເປັນກົດບັງຄັບສຳລັບທຸກໆຄຳ.
ກົດເກນທີ່ບອກວ່າຄວນເນັ້ນພະຍາງໃດ
ການເນັ້ນສຽງໃນພາສາອັງກິດມີຊື່ສຽງໃນເລື່ອງການບໍ່ມີຮູບແບບຕາຍຕົວ (random), ແລະ ຖ້າທຽບກັບພາສາທີ່ເນັ້ນສຽງທຸກຄຳໃນພະຍາງດຽວກັນສະເໝີ, ພາສາອັງກິດກໍ່ຖືວ່າຄາດເດົາໄດ້ຍາກກວ່າແທ້. ສຳລັບຄຳສັບສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ ຄຳຕອບທີ່ຈິງໃຈທີ່ສຸດຄື ເຈົ້າຕ້ອງຮຽນຮູ້ການເນັ້ນສຽງໄປພ້ອມກັບຄຳສັບນັ້ນເລີຍ, ຄືກັນກັບທີ່ເຈົ້າຕ້ອງຈື່ວິທີສະກົດຄຳນັ້ນແຫຼະ. ແຕ່ຄຳວ່າ “ຕ້ອງຮຽນຮູ້ຈື່ຈຳເອົາສ່ວນໃຫຍ່” ກໍ່ບໍ່ໄດ້ແປວ່າ “ບໍ່ມີຮູບແບບເລີຍ”, ແລະ ມັນກໍ່ຍັງມີຮູບແບບບາງຢ່າງທີ່ໜ້າເຊື່ອຖືພໍທີ່ຈະຄຸ້ມຄ່າໃນການຈື່ຈຳເປັນກົດເກນ, ເພາະແຕ່ລະກົດສາມາດຈັດການກັບຄຳສັບໄດ້ເປັນຮ້ອຍໆຄຳພ້ອມກັນ.
ອັນທີ່ເປັນປະໂຫຍດທີ່ສຸດຄືເລື່ອງຂອງ ຄຳລົງທ້າຍ (suffixes). ຄຳລົງທ້າຍສະເພາະບາງກຸ່ມ, ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ສືບທອດມາຈາກພາສາລາຕິນ ແລະ ຝຣັ່ງ, ຈະດຶງເອົາການເນັ້ນສຽງມາໄວ້ທີ່ພະຍາງກ່ອນໜ້າພວກມັນພໍດີ, ບໍ່ວ່າກ່ອນໜ້ານີ້ຈຸດເນັ້ນສຽງຂອງຄຳເຄົ້າຈະເຄີຍຢູ່ໃສກໍ່ຕາມ.
| ຄຳລົງທ້າຍ (Ending) | ຕຳແໜ່ງທີ່ເນັ້ນສຽງ (Stress lands on) | ຕົວຢ່າງ (Examples) |
|---|---|---|
| -tion, -sion | ພະຍາງທີ່ຢູ່ທາງໜ້າມັນພໍດີ | edu-CA-tion, de-CI-sion, infor-MA-tion |
| -ity | ພະຍາງທີ່ຢູ່ທາງໜ້າມັນພໍດີ | a-BIL-i-ty, elec-TRIC-i-ty, possi-BIL-i-ty |
| -ic | ພະຍາງທີ່ຢູ່ທາງໜ້າມັນພໍດີ | eco-NOM-ic, fan-TAS-tic, ter-RIF-ic |
| -ial, -ian | ພະຍາງທີ່ຢູ່ທາງໜ້າມັນພໍດີ | of-FI-cial, mu-SI-cian |
| -graphy, -logy | ພະຍາງທີ່ຢູ່ທາງໜ້າມັນພໍດີ | pho-TOG-ra-phy, bi-OL-o-gy |
ໃນຕາຕະລາງນີ້ ມີແຖວໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງການຂໍ້ຍົກເວັ້ນ: -ic ສາມາດເຊື່ອຖືໄດ້ສຳລັບຄຳສ່ວນຫຼາຍ, ແຕ່ກໍ່ມີຄຳທີ່ໃຊ້ເລື້ອຍໆຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ຍັງຄົງຮັກສາການເນັ້ນສຽງໄວ້ທີ່ພະຍາງທຳອິດຄືເກົ່າ, ເຊັ່ນ Arabic (AR-uh-bik, ບໍ່ແມ່ນ uh-RAB-ik), Catholic, rhetoric, ແລະ lunatic. ຈົ່ງຖືວ່າຮູບແບບຄຳລົງທ້າຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຫຼັກຊ່ວຍເດົາທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກົດໝາຍທີ່ຖືກຕ້ອງ 100%.
ນອກຈາກນີ້ຍັງມີກຸ່ມນ້ອຍໆທີ່ເຮັດກົງກັນຂ້າມ, ເຊິ່ງກໍ່ຄືດຶງການເນັ້ນສຽງມາໄວ້ທີ່ຕົວມັນເອງເລີຍ: -ee, -eer, -ese, -ette, -esque. ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ເຮົາອອກສຽງວ່າ employ-EE, engi-NEER, Japa-NESE, ciga-RETTE. ເມື່ອເຈົ້າພົບຄຳສັບໃໝ່ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍໜຶ່ງໃນກຸ່ມນີ້, ເຈົ້າກໍ່ຮູ້ໄດ້ທັນທີວ່າຈັງຫວະເນັ້ນຄວນຈະຢູ່ໃສ.
ຂໍ້ພິສູດທີ່ແຈ້ງທີ່ສຸດວ່າຄຳລົງທ້າຍເປັນຕົວຄວບຄຸມການເນັ້ນສຽງ ກໍ່ຄືການເບິ່ງກຸ່ມຄຳສັບໃນຄອບຄົວດຽວກັນ. ເລີ່ມຈາກຄຳວ່າ photograph: ຈັງຫວະເນັ້ນຈະຢູ່ທາງໜ້າ, FOH-tuh-graf. ພໍຕື່ມ -graphy ເຂົ້າໄປ, ມັນກໍ່ຈະເລື່ອນມາຢູ່ຕຳແໜ່ງໃໝ່ຄືພະຍາງກ່ອນໜ້າຄຳລົງທ້າຍນັ້ນ, ກາຍເປັນ photography, fuh-TOG-ruh-fee. ຖ້າປ່ຽນມາໃສ່ -ic ມັນກໍ່ຈະຍ້າຍອີກຄັ້ງ, ກາຍເປັນ photographic, foh-tuh-GRAF-ik. ຮາກສັບດຽວກັນ, ແຕ່ມີສາມຈັງຫວະເນັ້ນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ເຊິ່ງແຕ່ລະຈຸດຖືກກຳນົດໂດຍຄຳລົງທ້າຍຂອງມັນເອງ. (ບົດຄວາມກ່ຽວກັບ schwa ກໍ່ຍົກຕົວຢ່າງຄອບຄົວຄຳສັບນີ້ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າເກີດຫຍັງຂຶ້ນກັບສຽງສະຫຼະທຸກຄັ້ງທີ່ການເນັ້ນສຽງຍ້າຍບ່ອນ; ສ່ວນຢູ່ທີ່ນີ້ ຈຸດປະສົງພຽງແຕ່ຢາກໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄຳລົງທ້າຍເປັນຕົວເລືອກພະຍາງທີ່ຈະເນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການຄາດເດົາຂອງເຈົ້າ).
ພາຍໃຕ້ກົດຂອງຄຳລົງທ້າຍ ຍັງມີທ່າອ່ຽງອ່ອນໆຈາກຫົວຂໍ້ກ່ອນທີ່ນຳມາໃຊ້ໄດ້ທົ່ວໄປ: ຄຳນາມ ແລະ ຄຳຄຸນນາມສອງພະຍາງມັກຈະເນັ້ນພະຍາງໜ້າ (TA-ble, HAP-py, MOUN-tain), ໃນຂະນະທີ່ຄຳກຳມະສອງພະຍາງມັກຈະເນັ້ນພະຍາງຫຼັງ (re-LAX, de-CIDE, for-GET). ແນ່ນອນວ່າທັງໝົດນີ້ບໍ່ໄດ້ຄຸມທຸກໆຄຳ; ໃນພາສາອັງກິດມີທັງຊັ້ນຄຳເຢຍລະມັນ (Germanic) ແລະ ຊັ້ນຄຳລາຕິນປະປົນກັນຢູ່ ເຊິ່ງສອງຊັ້ນນີ້ມີສັນຊາດຍານໃນການເນັ້ນສຽງທີ່ຕ່າງກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີຄຳສັບທົ່ວໄປຫຼາຍຄຳທີ່ເຈົ້າຈຳເປັນຕ້ອງຮຽນຮູ້ໄປເທື່ອລະຄຳ, ແລະ ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍ່ມັກຈະເປັນຄຳທີ່ຜູ້ຮຽນອອກສຽງເນັ້ນຜິດຢູ່ເລື້ອຍໆ (television, vegetable, ແລະ interesting). ແຕ່ພຽງແຕ່ກົດຂອງຄຳລົງທ້າຍຢ່າງດຽວກໍ່ສາມາດຄວບຄຸມຄຳສັບທາງວິຊາການ ແລະ ວິຊາຊີບສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ຜູ້ຮຽນລະດັບສູງຕ້ອງໄດ້ໃຊ້ແລ້ວ, ແລະ ມັນກໍ່ໃຊ້ໄດ້ຟຣີໆທັນທີເມື່ອເຈົ້າຮູ້ກົດພວກມັນ.
ວິທີຊອກຫາການເນັ້ນສຽງ ແລະ ການຝຶກຊ້ອມ
ເມື່ອເຈົ້າບໍ່ຮູ້ວ່າຄຳສັບນັ້ນຄວນເນັ້ນສຽງຢູ່ພະຍາງໃດ, ເຈົ້າມີທາງເລືອກທີ່ດີກວ່າການເດົາ.
ວິທີທີ່ກົງໄປກົງມາທີ່ສຸດຄືການເບິ່ງວັດຈະນານຸກົມ, ເຊິ່ງຈະໝາຍຈຸດເນັ້ນສຽງໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນ. ໃນການສະກົດສຽງແບບ IPA, ຈະມີຂີດຕັ້ງນ້ອຍໆ ˈ ວາງຢູ່ ກ່ອນໜ້າ ພະຍາງທີ່ຕ້ອງເນັ້ນ, ແລະ ຂີດລຸ່ມ ˌ ເພື່ອໝາຍການເນັ້ນສຽງຮອງ. ຄຳວ່າ Photograph ຈະສະແດງເປັນ /ˈfoʊ.təˌɡræf/: ເນັ້ນສຽງຫຼັກຢູ່ພະຍາງທຳອິດ, ແລະ ເນັ້ນສຽງຮອງຢູ່ພະຍາງທີສາມ. ຮຽນຮູ້ວິທີອ່ານເຄື່ອງໝາຍນີ້ ແລ້ວທຸກໆຄຳໃນວັດຈະນານຸກົມກໍ່ຈະກາຍເປັນແຜນທີ່ບອກຕຳແໜ່ງເນັ້ນສຽງໃຫ້ເຈົ້າ. ວັດຈະນານຸກົມສຳລັບຜູ້ຮຽນສ່ວນໃຫຍ່ຍັງມີສຽງໃຫ້ຟັງນຳອີກ, ເຊິ່ງເປັນການຢືນຢັນທີ່ໄວທີ່ສຸດເລີຍ.
ຫູຂອງເຈົ້າເອງກໍ່ມີທາງລັດໃຫ້ໃຊ້ຄືກັນ. ສຽງ schwa ຄືຄຳບອກໃບ້ແບບປີ້ນກັບ: ພະຍາງໃດກໍ່ຕາມທີ່ອອກສຽງເປັນສຽງ “ເອີະ” ຈືດໆ ແປວ່າພະຍາງນັ້ນບໍ່ແມ່ນພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ສຽງສະຫຼະທີ່ຊັດເຈນເຕັມສຽງທີ່ຢູ່ບ່ອນອື່ນໃນຄຳນັ້ນແຫຼະ ຄືບ່ອນທີ່ຈັງຫວະເນັ້ນລີ້ຢູ່. ນອກຈາກນີ້, ຄວາມໂດດເດັ່ນຍັງສະແດງອອກມາເອງເມື່ອເຈົ້າພະຍາຍາມອອກແຮງຫຼາຍຂຶ້ນ. ລອງເວົ້າຄຳສັບນັ້ນເບິ່ງຄືກັບວ່າເຈົ້າກຳລັງຮ້ອງເອີ້ນຄົນທີ່ຢູ່ອີກຟາກໜຶ່ງຂອງຫ້ອງ, ຫຼື ເຮັດຄືກັບວ່າເຈົ້າຕົກໃຈກັບຄຳນັ້ນ, ແລ້ວສຽງຂອງເຈົ້າຈະໄປກອງທັງຄວາມຍາວ ແລະ ລະດັບສຽງ (pitch) ໄວ້ທີ່ພະຍາງດຽວໂດຍອັດຕະໂນມັດ. ນັ້ນຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຈົ້າເຫັນວ່າຕົນເອງກຳລັງເນັ້ນສຽງໄວ້ບ່ອນໃດ, ເຊິ່ງເຈົ້າສາມາດເອົາໄປກວດສອບກັບວັດຈະນານຸກົມພາຍຫຼັງໄດ້. ຖ້າຈະໃຫ້ງ່າຍກວ່ານັ້ນອີກ, ລອງຮຳສຽງຄຳນັ້ນແບບບໍ່ຕ້ອງມີພະຍັນຊະນະເລີຍ, ເອົາແຕ່ສຽງສະຫຼະ; ສຽງຮຳທີ່ຍາວທີ່ສຸດ ແລະ ສູງທີ່ສຸດ ນັ້ນແຫຼະຄືພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນ.
ການຝຶກຊ້ອມທີ່ໄດ້ຜົນດີທີ່ສຸດຄືການເຮັດໃຫ້ເກີນຈິງໄວ້ກ່ອນ (exaggeration). ເມື່ອເຈົ້າຮູ້ແລ້ວວ່າພະຍາງໃດເປັນໂຕຮັບຈັງຫວະ, ໃຫ້ເນັ້ນແບບເວີໆໄປເລີຍ: ລາກສຽງພະຍາງທີ່ເນັ້ນໃຫ້ຍາວກວ່າປົກກະຕິຫຼາຍໆ ແລ້ວຟ້າວເວົ້າພະຍາງອື່ນໆໃຫ້ໄວຈົນເກືອບບໍ່ໄດ້ຍິນສຽງ. fuh-TOG-rrruh-fee. ການຝຶກແບບກາຕູນແນວນີ້ຈະຊ່ວຍຝຶກຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ປາກຂອງເຈົ້າຍັງຂາດຢູ່, ແລະ ເຈົ້າສາມາດຜ່ອນມັນລົງມາໃຫ້ເປັນທຳມະຊາດໄດ້ພາຍຫຼັງເມື່ອປາກຂອງເຈົ້າລຶ້ງເຄີຍແລ້ວ. ຄວາມຜິດພາດທີ່ຄວນຫຼີກລ່ຽງທີ່ສຸດສຳລັບຄົນລາວເຮົາຄື ການອອກສຽງທຸກພະຍາງໃຫ້ຊັດເຈນ ແລະ ມີນ້ຳໜັກເທົ່າໆກັນໝົດ; ການເອົາໃຈໃສ່ໃຫ້ທຸກພະຍາງເທົ່າທຽມກັນແບບນັ້ນແຫຼະ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳສັບພາສາອັງກິດແບນພຽງ ຈົນຝຣັ່ງຈຳແນກບໍ່ອອກ.
ປະໂຫຍກສຳລັບຝຶກຊ້ອມ
ອ່ານແຕ່ລະແຖວອອກສຽງດັງໆ, ແຖວລະສອງຄັ້ງ. ພະຍາງທີ່ຕ້ອງເນັ້ນສຽງໃນແຕ່ລະຄຳເປົ້າໝາຍຈະຖືກຂຽນດ້ວຍຕົວພິມໃຫຍ່ ແລະ ໂຕເຂັ້ມ (BOLD); ໃຫ້ເນັ້ນໜັກຢູ່ບ່ອນນັ້ນ, ແລະ ປ່ອຍໃຫ້ພະຍາງອື່ນໆສັ້ນລົງ ແລະ ຈືດຈາງໄປ. ຫຼາຍໆແຖວຈະຈັບຄູ່ຄຳສັບກັບຄູ່ແຝດທີ່ເນັ້ນສຽງກົງກັນຂ້າມຂອງມັນເອງ ເພື່ອໃຫ້ປາກຂອງເຈົ້າໄດ້ຝຶກສະຫຼັບຈັງຫວະໃນເຄິ່ງກາງປະໂຫຍກ.
- Let me record this for the record. Let me re-CORD this for the REC-ord.
- They'll present you with a present. They'll pruh-ZENT you with a PREZ-ent.
- I object to that object being here. I ob-JECT to that OB-ject being here.
- They won't permit you without a permit. They won't per-MIT you without a PER-mit.
- A photograph is the start of photography. A FOH-tuh-graf is the start of fuh-TOG-ruh-fee.
- Electric cars run on electricity. E-LEC-tric cars run on e-lec-TRIC-i-ty.
- Her education shaped the conversation. Her e-du-CA-tion shaped the con-ver-SA-tion.
- It took years to develop the idea. It took years to di-VEL-up the eye-DEE-uh.
- The hotel was comfortable enough. The ho-TEL was KUMF-ter-bul enough.
- The economy depends on economic growth. The e-CON-o-my depends on e-co-NOM-ic growth.
(ໃຫ້ຂ້ອຍບັນທຶກສິ່ງນີ້ໄວ້ເປັນຫຼັກຖານ)
(ພວກເຂົາຈະມອບຂອງຂວັນໃຫ້ກັບເຈົ້າ)
(ຂ້ອຍຂໍຄັດຄ້ານທີ່ເອົາວັດຖຸນັ້ນມາໄວ້ທີ່ນີ້)
(ພວກເຂົາຈະບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ເຈົ້າເຂົ້າໄປ ຖ້າບໍ່ມີໃບອະນຸຍາດ)
(ຮູບຖ່າຍຄືຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການຖ່າຍຮູບ)
(ລົດໄຟຟ້າແລ່ນດ້ວຍພະລັງງານໄຟຟ້າ)
(ການສຶກສາຂອງນາງໄດ້ຫຼໍ່ຫຼອມບົດສົນທະນານັ້ນ)
(ມັນໃຊ້ເວລາຫຼາຍປີໃນການພັດທະນາແນວຄວາມຄິດນີ້)
(ໂຮງແຮມນັ້ນກໍ່ສະດວກສະບາຍພໍສົມຄວນ)
(ເສດຖະກິດຂຶ້ນຢູ່ກັບການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດ)
ຖ້າການສະຫຼັບຈັງຫວະໃນເຄິ່ງກາງປະໂຫຍກເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຫຼົງ, ນັ້ນແຫຼະຄືຈຸດປະສົງຂອງແຖວທີ່ຈັບຄູ່ກັນ. ການຍ້າຍການເນັ້ນສຽງຈາກໜ້າໄປຫຼັງພາຍໃນລົມຫາຍໃຈດຽວຄືທັກສະທີ່ຄູ່ຄຳນາມ-ຄຳກຳມະຕ້ອງການແທ້ໆ, ແລະ ມັນກໍ່ຍາກກວ່າການຝຶກເນັ້ນສຽງພຽງຕຳແໜ່ງດຽວຫຼາຍ.
ພາສາແມ່ທີ່ແຕກຕ່າງກັນຈັດການກັບເລື່ອງນີ້ແນວໃດ
ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ເປັນທຳມະຊາດຕໍ່ການເນັ້ນສຽງໃນພາສາອັງກິດແມ່ນຂຶ້ນຢູ່ກັບວ່າພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າຈັດການກັບການເນັ້ນສຽງແນວໃດ, ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງເຫຼົ່ານັ້ນສາມາດຈັດແບ່ງອອກເປັນກຸ່ມທີ່ຊັດເຈນໄດ້. ພາສາທີ່ມີຈຸດເນັ້ນສຽງຕາຍຕົວຈະດຶງເອົາຄຳສັບພາສາອັງກິດໄປໄວ້ທີ່ຈຸດນັ້ນແບບງຽບໆ. ພາສາທີ່ມີການເນັ້ນສຽງເລື່ອນຍ້າຍໄດ້ຄືພາສາອັງກິດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ລົດຮູບສະຫຼະຕົວອື່ນ ກໍ່ຈະວາງຈັງຫວະຖືກບ່ອນ ແຕ່ປ່ອຍໃຫ້ຄວາມແຕກຕ່າງມັນແບນເກີນໄປ. ສ່ວນພາສາທີ່ອີງໃສ່ວັນນະຍຸດ ຫຼື ລະດັບສຽງແທນການເນັ້ນສຽງ ກໍ່ຕ້ອງໄດ້ສ້າງກົນໄກທັງໝົດນີ້ຂຶ້ນມາໃໝ່. ພາສາລາວຂອງພວກເຮົາແມ່ນຢູ່ໃນກຸ່ມສຸດທ້າຍນີ້: ມັນເປັນພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ (Tonal language) ເຊິ່ງເຄີຍຊິນກັບການໃຫ້ທຸກພະຍາງມີວັນນະຍຸດ ແລະ ນ້ຳໜັກເຕັມເທົ່າໆກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເຮົາເອົາຄວາມຊິນເຄີຍນີ້ໄປໃຊ້ກັບພາສາອັງກິດ ເຮົາຈຶ່ງມັກອອກສຽງທຸກພະຍາງໃຫ້ຊັດເຈນເທົ່າກັນໝົດ. ແຕ່ບໍ່ມີອັນໃດເປັນຂໍ້ບົກຜ່ອງດອກ; ມັນພຽງແຕ່ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທີ່ແຕກຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ.
| ພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າ (Your L1) | ມັນຈັດການກັບຈຸດເນັ້ນສຽງແນວໃດ | ສິ່ງທີ່ຄວນເນັ້ນໜັກ (What to focus on) |
|---|---|---|
| ຝຣັ່ງ | ການເນັ້ນສຽງຕາຍຕົວຢູ່ທ້າຍວະລີ, ແລະ ອ່ອນຫຼາຍ | ຈັງຫວະເນັ້ນໃນພາສາອັງກິດສາມາດຍ້າຍໄດ້ແລະຝັງຢູ່ໃນຄຳ. ໃຫ້ຮຽນຮູ້ຈັງຫວະຂອງແຕ່ລະຄຳ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມັນໂດດເດັ່ນແທ້ໆ ແທນທີ່ຈະປ່ອຍສຽງລາກຍາວໄປທ້າຍປະໂຫຍກ. |
| ສະເປນ, ອິຕາລີ | ການເນັ້ນສຽງຍ້າຍໄດ້, ຄ້າຍຄືພາສາອັງກິດ | ເລື່ອງຕຳແໜ່ງເຈົ້າຜ່ານໄປແລ້ວເຄິ່ງໜຶ່ງ. ສິ່ງທີ່ຂາດຄືການລົດຮູບ: ຈົ່ງປ່ອຍໃຫ້ສະຫຼະທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນຫົດລົງກາຍເປັນ schwa ເພື່ອໃຫ້ພະຍາງທີ່ເນັ້ນໂດດເດັ່ນຂຶ້ນມາ. |
| ໂປແລນ | ຕາຍຕົວຢູ່ພະຍາງຮອງສຸດທ້າຍສະເໝີ | ພະຍາຍາມຢ່າດຶງທຸກຄຳໃນພາສາອັງກິດໄປເນັ້ນທີ່ພະຍາງຮອງສຸດທ້າຍ. ໃຫ້ກວດເບິ່ງຕຳແໜ່ງແທ້ໆຂອງມັນ, ໂດຍສະເພາະຄຳຍາວໆທີ່ມາຈາກພາສາລາຕິນ. |
| ເຊັກ, ຮັງກາຣີ, ຟິນແລນ | ຕາຍຕົວຢູ່ພະຍາງທຳອິດສະເໝີ | ຄວາມຊິນເຄີຍຄືການຕີພະຍາງທຳອິດຂອງທຸກຢ່າງ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ re-CORD ກາຍເປັນ RE-cord. ຝຶກຍ້າຍຈັງຫວະອອກຈາກພະຍາງໜ້າ, ໂດຍສະເພາະກັບຄຳກຳມະ. |
| ຍີ່ປຸ່ນ | ໃຊ້ລະດັບສຽງ (Pitch-accent), ຈັງຫວະເທົ່າກັນ (mora-timed), ບໍ່ມີການລົດຮູບສະຫຼະ | ສ້າງພະຍາງທີ່ໂດດເດັ່ນໜຶ່ງພະຍາງຕໍ່ຄຳດ້ວຍຄວາມຍາວແລະລະດັບສຽງ, ຈາກນັ້ນໃຫ້ຫົດພະຍາງອື່ນໆລົງ. ການອອກສຽງທຸກພະຍາງເທົ່າກັນຄືຈຸດອ່ອນຫຼັກ. |
| ເກົາຫຼີ | ບໍ່ມີການເນັ້ນສຽງໃນຄຳສັບ (No lexical stress) | ຄືກັນກັບຍີ່ປຸ່ນ: ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພະຍາງທີ່ໂດດເດັ່ນຄືເຄື່ອງມືໃໝ່ສຳລັບເຈົ້າ. ເພີ່ມຄວາມຍາວແລະຍົກລະດັບສຽງຂຶ້ນໃນພະຍາງທີ່ເນັ້ນ ແລ້ວລົດຮູບພະຍາງອື່ນໆ. |
| ຈີນກາງ (Mandarin) | ມີວັນນະຍຸດ, ແຕ່ມີສຽງເບົາ (neutral tone - qīngshēng) ໃນຫຼາຍພະຍາງ | ໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກການລົດຮູບຂອງສຽງເບົານັ້ນເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າເຖິງສຽງ schwa ຂອງພາສາອັງກິດ, ແລະ ພະຍາຍາມຢ່າໃສ່ສຽງວັນນະຍຸດເຕັມຮູບແບບໃຫ້ກັບທຸກພະຍາງຂອງພາສາອັງກິດ. |
| ຈີນກວາງຕຸ້ງ | ມີວັນນະຍຸດ, ໃສ່ສຽງວັນນະຍຸດເຕັມທີ່ເກືອບທຸກພະຍາງ | ປ່ອຍໃຫ້ພະຍາງທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນໃນພາສາອັງກິດອ່ອນແຮງລົງແລະບໍ່ຕ້ອງມີສຽງວັນນະຍຸດ; ຄວາມໂດດເດັ່ນໃນພາສາອັງກິດເປັນສິ່ງສົມທຽບ, ບໍ່ແມ່ນການຕັ້ງສຽງວັນນະຍຸດຕາຍຕົວໃສ່ທຸກພະຍາງ. |
| ຮິນດູ | ການເນັ້ນສຽງອີງຕາມນ້ຳໜັກພະຍາງ, ຄວາມແຕກຕ່າງໜ້ອຍກວ່າພາສາອັງກິດ | ໃຫ້ເຮັດສຽງໜຶ່ງພະຍາງທີ່ໂດດເດັ່ນໃຫ້ເວີເກີນຈິງໄວ້ກ່ອນ ແລ້ວລົດຮູບພະຍາງອື່ນໆໃຫ້ໜັກກວ່າທີ່ຮູ້ສຶກວ່າເປັນທຳມະຊາດ; ຈັງຫວະເດີມຂອງພາສາຮິນດູຈະແບນກວ່າທີ່ພາສາອັງກິດຕ້ອງການ. |
| ເຢຍລະມັນ, ດັດສ໌ (Dutch) | ການເນັ້ນສຽງຍ້າຍໄດ້ພ້ອມກັບການລົດຮູບ, ຄືກັບພາສາອັງກິດ | ມີຕົ້ນທຶນທີ່ດີຫຼາຍ. ວຽກທີ່ເຫຼືອຄືການຮຽນຮູ້ຄຳຢືມຈາກພາສາລາຕິນບາງຄຳ ທີ່ການເນັ້ນສຽງໃນພາສາອັງກິດແຕກຕ່າງຈາກຄຳຮາກດຽວກັນໃນພາສາຂອງເຈົ້າ. |
| ອາຣັບ | ການເນັ້ນສຽງຄາດເດົາໄດ້ ອີງຕາມນ້ຳໜັກພະຍາງ | ກົນໄກລວມແມ່ນຄຸ້ນເຄີຍດີແລ້ວ. ນຳໃຊ້ການວາງຕຳແໜ່ງແບບເທື່ອລະຄຳຂອງພາສາອັງກິດ ແລະ ລົດຮູບສະຫຼະທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນໃຫ້ເປັນສຽງ schwa. |
ຮູບແບບທົ່ວຕາຕະລາງນີ້ຄືສິ່ງດຽວກັນກັບທີ່ບົດຄວາມ schwa ແລະ connected-speech ໄດ້ສະຫຼຸບໄວ້ສະເໝີ. ຜູ້ເວົ້າທີ່ພາສາແມ່ມີການລົດຮູບສະຫຼະທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນຢູ່ແລ້ວ (ເຊັ່ນ ເຢຍລະມັນ, ດັດສ໌) ຈະເລີ່ມຕົ້ນໄດ້ງ່າຍກວ່າໝູ່. ຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາທີ່ຈຸດເນັ້ນສຽງຕາຍຕົວ ຈະມີຄວາມຊິນເຄີຍໃນການວາງຈັງຫວະຜິດບ່ອນ ແລະ ຈຳເປັນຕ້ອງຮຽນຮູ້ຕຳແໜ່ງເປັນລາຍຄຳໄປ. ແລະ ຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາທີ່ເນັ້ນທຸກພະຍາງເທົ່າກັນ (syllable-timed) ຫຼື ພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ (tonal languages - ເຊັ່ນພາສາລາວ) ຈະຕ້ອງໄດ້ສ້າງຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນ ກັບພະຍາງທີ່ຖືກລົດຮູບຂຶ້ນມາໃໝ່ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ. ທຸກຄົນສາມາດໄປເຖິງຈຸດນັ້ນໄດ້; ພຽງແຕ່ຜູ້ທີ່ເລີ່ມຕົ້ນຈາກລະບົບການເນັ້ນສຽງຕາຍຕົວ ຫຼື ລະບົບວັນນະຍຸດ ຈະມີວຽກຕ້ອງໄດ້ປັບປຸງຫຼາຍກວ່າຄົນທີ່ເວົ້າພາສາເຢຍລະມັນ ຫຼື ດັດສ໌ເທົ່ານັ້ນເອງ.
ຄຳຖາມທີ່ພົບເລື້ອຍ
Word stress ຄືການເນັ້ນໜັກທີ່ພາສາອັງກິດໃສ່ລົງໄປໃນໜຶ່ງພະຍາງຂອງຄຳສັບທີ່ມີຫຼາຍພະຍາງ, ເຮັດໃຫ້ມັນຍາວກວ່າ, ສຽງສູງກວ່າ, ດັງກວ່າໜ້ອຍໜຶ່ງ, ແລະ ມີສຽງສະຫຼະທີ່ຊັດເຈນກວ່າພະຍາງທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງ. ພະຍາງອື່ນໆເຫຼົ່ານັ້ນຈະຖືກລົດຮູບລົງ, ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ຈະກາຍເປັນ ສຽງ schwa. ທຸກໆຄຳສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍໃນພາສາອັງກິດ (content word) ທີ່ມີຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງພະຍາງ ຈະຕ້ອງມີຈຸດເນັ້ນສຽງຫຼັກໜຶ່ງບ່ອນສະເໝີ, ແລະ ຜູ້ຟັງກໍ່ອາໄສຕຳແໜ່ງຂອງມັນເພື່ອຈຳແນກວ່າແມ່ນຄຳສັບຫຍັງ.
ຍ້ອນວ່າຜູ້ຟັງພາສາອັງກິດໃຊ້ຮູບແບບການເນັ້ນສຽງຂອງຄຳເພື່ອລະບຸຄຳສັບນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການວາງຈັງຫວະຜິດບ່ອນຈຶ່ງໄປປ່ຽນຮູບຮ່າງທີ່ພວກເຂົາກຳລັງທຽບຄຽງໃນຫົວ. ການຍ້າຍການເນັ້ນສຽງຍັງເປັນການຍ້າຍວ່າສະຫຼະຕົວໃດຈະຍັງຄົງຊັດເຈນ ແລະ ຕົວໃດຈະຫົດລົງເປັນ schwa, ເຮັດໃຫ້ສຽງລວມຂອງຄຳນັ້ນປ່ຽນໄປໝົດເລີຍ, ບໍ່ແມ່ນປ່ຽນແຕ່ຈຸດເນັ້ນໜັກ. ຜົນລັບທີ່ໄດ້ມັກຈະກາຍເປັນຄຳທີ່ຜູ້ຟັງຈຳແນກບໍ່ອອກເລີຍ, ນັ້ນຈຶ່ງເປັນເຫດຜົນທີ່ວ່າການເນັ້ນສຽງຜິດສາມາດທຳລາຍຄວາມເຂົ້າໃຈໄດ້ຮ້າຍແຮງກວ່າການອອກສຽງພະຍັນຊະນະ ຫຼື ສະຫຼະຜິດໄປໜຶ່ງຕົວ.
ແຫຼ່ງທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ທີ່ສຸດຄືວັດຈະນານຸກົມ, ເຊິ່ງເຄື່ອງໝາຍ ˈ ຈະວາງຢູ່ທາງໜ້າພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນໃນການສະກົດສຽງແບບ IPA ສະເໝີ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຍັງມີຮູບແບບບາງຢ່າງທີ່ຊ່ວຍຄາດເດົາໄດ້: ຄຳລົງທ້າຍເຊັ່ນ -tion, -ity, -ic, ແລະ -graphy ຈະດຶງການເນັ້ນສຽງມາໄວ້ທີ່ພະຍາງກ່ອນໜ້າພວກມັນພໍດີ, ໃນຂະນະທີ່ -ee, -eer, ແລະ -ese ຈະຮັບເອົາການເນັ້ນສຽງໄວ້ທີ່ຕົວມັນເອງເລີຍ. ສຳລັບວິທີກວດສອບແບບປີ້ນກັບ, ພະຍາງໃດກໍ່ຕາມທີ່ເຈົ້າໄດ້ຍິນເປັນສຽງ “ເອີະ” ຈືດໆ ແປວ່າພະຍາງນັ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກເນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈັງຫວະເນັ້ນຈະຕົກຢູ່ທີ່ພະຍາງທີ່ມີສຽງສະຫຼະຊັດເຈນເຕັມສຽງ.
ໃນແງ່ຂອງການເຮັດໃຫ້ຄົນອື່ນຟັງເຂົ້າໃຈ, ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວການເນັ້ນສຽງສຳຄັນກວ່າ. ການອອກສຽງພະຍັນຊະນະ ຫຼື ສະຫຼະຜິດໄປໜຶ່ງຕົວປົກກະຕິແລ້ວຜູ້ຟັງຍັງສາມາດເດົາຈາກບໍລິບົດໄດ້, ແຕ່ການເນັ້ນສຽງຜິດສາມາດເຮັດໃຫ້ຄຳນັ້ນຟັງບໍ່ອອກເລີຍກ່ອນທີ່ບໍລິບົດຈະທັນໄດ້ຊ່ວຍ, ເພາະຜູ້ຟັງບໍ່ສາມາດຄົ້ນຫາຄຳນັ້ນໃນສະໝອງໄດ້ຕັ້ງແຕ່ທຳອິດ. ການສຶກສາສ່ວນໃຫຍ່ກ່ຽວກັບຄວາມສາມາດໃນການເຂົ້າໃຈຈຶ່ງຈັດອັນດັບໃຫ້ ການເນັ້ນສຽງ ແລະ ຈັງຫວະ ຢູ່ເໜືອການອອກສຽງແຕ່ລະຕົວອັກສອນຍ້ອນເຫດຜົນນັ້ນເອງ.
ພວກມັນສະກົດຄືກັນແຕ່ອອກສຽງໄດ້ສອງແບບ, ເຊິ່ງແຍກຄວາມແຕກຕ່າງດ້ວຍການເນັ້ນສຽງເທົ່ານັ້ນ. REK-erd, ທີ່ເນັ້ນພະຍາງທຳອິດ, ແມ່ນຄຳນາມ (ແຜ່ນສຽງ ຫຼື ສະຖິຕິ). ruh-KORD, ທີ່ເນັ້ນພະຍາງທີສອງ, ແມ່ນຄຳກຳມະ (ບັນທຶກ). ພາສາອັງກິດມີຄຳຄູ່ທີ່ເປັນຄຳນາມ-ຄຳກຳມະແບບນີ້ຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຮ້ອຍຄູ່, ເຊິ່ງຄຳນາມຈະເນັ້ນພະຍາງທຳອິດ ແລະ ຄຳກຳມະຈະເນັ້ນພະຍາງທີສອງ, ແລະ ພະຍາງທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນສ່ວນໃຫຍ່ຈະລົດຮູບກາຍເປັນ schwa, ເຖິງແມ່ນວ່າບາງຄູ່ຈະຍັງຮັກສາສຽງສະຫຼະເຕັມຮູບໄວ້ກໍ່ຕາມ.
ທຸກໆຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍ (content word) ທີ່ຍາວກວ່າໜຶ່ງພະຍາງ ຈະມີພະຍາງທີ່ເນັ້ນສຽງຫຼັກໜຶ່ງພະຍາງສະເໝີ. ຄຳທີ່ມີພະຍາງດຽວບໍ່ມີບ່ອນອື່ນໃຫ້ເນັ້ນແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນຄຳຖາມນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນສະເພາະໃນການເວົ້າແບບຕໍ່ເນື່ອງ (connected speech) ເທົ່ານັ້ນ, ບ່ອນທີ່ຄຳເຊື່ອມນ້ອຍໆ (function words) ເຊັ່ນ of, to, ແລະ and ຈະສູນເສຍການເນັ້ນສຽງຂອງມັນ ແລະ ຖືກລົດຮູບກາຍເປັນ schwa. ສ່ວນຄຳທີ່ຍາວໆສາມາດມີການເນັ້ນສຽງຮອງທີ່ເບົາກວ່າຮ່ວມກັບການເນັ້ນສຽງຫຼັກໄດ້ນຳ, ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ /ˈfoʊ.təˌɡræf/.
ໜ້າເຈ້ຍປຶ້ມພິມທຸກພະຍາງອອກມາໃຫຍ່ເທົ່າກັນໝົດ, ແຕ່ຫູຂອງຄົນເຮົາປະຕິເສດທີ່ຈະອ່ານມັນແບບນັ້ນ: ມັນຈະຊອກຫາພະຍາງດຽວທີ່ເຈົ້າເນັ້ນໜັກລົງໄປ ແລ້ວສ້າງຄຳສັບທັງໝົດອ້ອມຮອບພະຍາງນັ້ນ. ນັ້ນຄືສິ່ງທີ່ຄຸ້ມຄ່າທີ່ຈະຝຶກຊ້ອມ ເມື່ອເຈົ້າເລີ່ມອອກສຽງແຕ່ລະຕົວອັກສອນໄດ້ໃກ້ຄຽງແລ້ວ. ລອງເລືອກຄຳສັບຈັກຫ້າຄຳທີ່ເຈົ້າເວົ້າຢູ່ເປັນປະຈຳ, ກວດເບິ່ງໃນວັດຈະນານຸກົມວ່າຈັງຫວະເນັ້ນຕົກຢູ່ບ່ອນໃດ, ແລ້ວຝຶກເນັ້ນໃຫ້ມັນເວີໆໄປເລີຍເປັນເວລາໜຶ່ງອາທິດ ຈົນກວ່າຮູບຮ່າງໃໝ່ຂອງຄຳນັ້ນຈະເຊົາຮູ້ສຶກແປກສຳລັບເຈົ້າ.
