ລອງຟັງຄົນອາເມລິກາອອກສຽງຄຳວ່າ button. ມັນບໍ່ມີສຽງ T ຢູ່ທີ່ນັ້ນເລີຍ. ບ່ອນທີ່ເຄີຍມີຕົວ T, ຈະມີພຽງການກັກສຽງສັ້ນໆໃນລຳຄໍ, ຈາກນັ້ນສຽງ N ກໍ່ຈະຕາມມາທັນທີ. Buh’n. ສິ່ງດຽວກັນນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນຄຳວ່າ mountain: moun’n. ແລະ ໃນຄຳວ່າ certain: sur’n. ລວມເຖິງ kitten, written, cotton, ແລະ forgotten. ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຕົວ T ໃນວັດຈະນານຸກົມ ບໍ່ໄດ້ຖືກອອກສຽງເປັນຕົວ T ເລີຍໃນການເວົ້າແບບອາເມລິກາ.
ຖ້າເຈົ້າເຄີຍຝຶກສຽງ flap-T ມາແລ້ວ, ເຈົ້າກໍ່ໄດ້ຮູ້ຈັກກັບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງລະບົບການອອກສຽງ T ແບບອາເມລິກາໄປແລ້ວ (ເຄິ່ງທີ່ T ປ່ຽນເປັນການຕົບລີ້ນໄວໆທີ່ຟັງຄືຕົວ D). ສ່ວນອີກເຄິ່ງໜຶ່ງກໍ່ຄືສິ່ງນີ້: ການກັກສຽງສັ້ນໆໃນລຳຄໍ ທີ່ເອີ້ນວ່າ glottal stop T, ແລະ ມັນກວມເອົາເກືອບທັງໝົດທີ່ flap-T ບໍ່ໄດ້ຈັດການ.
ເມື່ອຕົວ T ຢູ່ໜ້າສຽງ syllabic N (ການລົງທ້າຍດ້ວຍ -tn ໃນຄຳເຊັ່ນ button, mountain, certain, kitten, written), ຄົນອາເມລິກາຈະປ່ຽນມັນເປັນສຽງ glottal stop ເຊິ່ງເປັນການກັກສຽງໃນລຳຄໍສັ້ນໆ ທີ່ມາແທນທີ່ຕົວ T ໄປເລີຍ. ສັນຍະລັກທາງວິຊາການສຳລັບສຽງນີ້ຄື /ʔ/. ມັນເປັນມາດຕະຖານການອອກສຽງຂອງພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາທົ່ວໄປ (General American) ແລະ ເຮັດວຽກຄູ່ກັບ flap-T ເພື່ອຈັດການກັບຕົວ T ທີ່ຢູ່ກາງຄຳ: ໃຊ້ flap ເມື່ອມີສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ (unstressed vowel) ຕາມຫຼັງ, ແລະ ໃຊ້ glottal stop ເມື່ອມີ syllabic N ຕາມຫຼັງ. (ການຮູ້ວ່າກົດຂໍ້ໃດໃຊ້ຢູ່ບ່ອນໃດ ແມ່ນໜຶ່ງໃນຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດລະຫວ່າງ ການອອກສຽງຖືກຕ້ອງຕາມຕົວໜັງສື ກັບ ການຟັງຄືເຈົ້າຂອງພາສາແທ້ໆ.)
ສຽງ glottal stop ແມ່ນຫຍັງ
Glottal stop ແມ່ນພະຍັນຊະນະທີ່ສັ້ນທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້. ເສັ້ນສຽງຂອງເຈົ້າຈະປິດລົງ, ກະແສລົມຖືກຢຸດໄວ້ພຽງສ້ຽວວິນາທີ, ແລ້ວກໍ່ປ່ອຍອອກມາ. ມັນບໍ່ມີການເຄື່ອນໄຫວຂອງລີ້ນ ຫຼື ຮິມສົບເລີຍ. ສຽງນີ້ເກີດຂຶ້ນຢູ່ໃນລຳຄໍຂອງເຈົ້າ.
ສຳລັບຄົນລາວແລ້ວ ສຽງນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໃໝ່. ໃນພາສາລາວ, ເຮົາໃຊ້ glottal stop ຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ:
- ເວລາທີ່ເຮົາອອກສຽງສະຫຼະສຽງສັ້ນ ໂດຍບໍ່ມີຕົວສະກົດ ເຊັ່ນ: ປະ, ກະ, ຕິ (ສຽງກັກທີ່ເຮັດໃຫ້ສະຫຼະສັ້ນລົງນັ້ນແຫຼະຄື glottal stop).
- ເວລາທີ່ເຮົາເລີ່ມຕົ້ນຄຳດ້ວຍຕົວ “ອ” ເຊັ່ນ: ອາບ, ເອົາ (ການເລີ່ມຕົ້ນສຽງດ້ວຍການເປີດລຳຄໍ ຄື glottal stop onset).
- ເຊັ່ນດຽວກັບພາສາອັງກິດ, ສຽງກັກໃນລຳຄໍເຄິ່ງກາງຄຳວ່າ “ອະ-ໂອ້” (uh-oh).
ແຕ່ໃນພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາ, ສຽງນີ້ມີໜ້າທີ່ສະເພາະເຈາະຈົງ. ເມື່ອຕົວ T ຢູ່ໜ້າສຽງ syllabic N, ຕົວ T ຈະຫາຍໄປແລ້ວ glottal stop ຈະເຂົ້າມາແທນ. ສຽງ schwa (ສະຫຼະ “ອະ” ເບົາໆ) ທີ່ເຄີຍຢູ່ລະຫວ່າງສອງຕົວນີ້ກໍ່ຈະຫາຍໄປນຳ, ເຮັດໃຫ້ຕົວ N ກາຍເປັນພະຍາງດ້ວຍຕົວມັນເອງ (syllabic N).
ລອງປຽບທຽບ 3 ຮູບແບບຂອງຕົວ T ນີ້ເບິ່ງ:
- ຕົວ T ແບບອັງກິດ (British) ໃນຄຳວ່າ button: /ˈbʌt.n̩/, ອອກສຽງຕົວ T ຢ່າງຊັດເຈນແລ້ວປ່ອຍລົມຜ່ານດັງເຂົ້າຫາຕົວ N ໂດຍກົງ (ບໍ່ມີສຽງ schwa).
- ສຽງ Flap-T ໃນຄຳວ່າ butter: /ˈbʌɾɚ/, ຕົວ T ປ່ຽນເປັນການຕົບລີ້ນໄວໆຄືຕົວ D.
- ສຽງ Glottal stop T ໃນຄຳວ່າ button ແບບອາເມລິກາ: /ˈbʌʔn̩/, ຕົວ T ກາຍເປັນການກັກສຽງໃນລຳຄໍ, ສຽງ schwa ຫາຍໄປ, ແລະ ຕົວ N ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນພະຍາງດ້ວຍຕົວມັນເອງ.
ແບບທຳອິດແມ່ນການຮັກສາຕົວ T ດັ້ງເດີມໄວ້. ສ່ວນສອງແບບຫຼັງແມ່ນການປ່ຽນແທນສຽງແບບອາເມລິກາ. ສຳລັບຫູຂອງຄົນອາເມລິກາແລ້ວ, ເຂົາເຈົ້າບໍ່ຮູ້ສຶກວ່າສຽງມັນຖືກປ່ຽນໄປເລີຍ, ເຖິງແມ່ນວ່າປາກຈະເຮັດວຽກຕ່າງກັນໃນແຕ່ລະກໍລະນີກໍ່ຕາມ.
ກໍລະນີໃດທີ່ glottal stop ມາແທນທີ່ຕົວ T
ກົດຂໍ້ນີ້ຂ້ອນຂ້າງຊັດເຈນ ແລະ ຈື່ໄດ້ງ່າຍ:
ຕົວ T ຈະປ່ຽນເປັນ glottal stop ເມື່ອມີ syllabic N ຕາມຫຼັງ.
ກົດນີ້ກວມເອົາຄຳສັບສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ເຈົ້າຈະໄດ້ຍິນການປ່ຽນສຽງ. ຮູບແບບຫຼັກຄືການລົງທ້າຍດ້ວຍ -tn: ຕົວ T ທີ່ຕາມດ້ວຍ schwa-ແລະ-N ເຊິ່ງຫຍໍ້ເຂົ້າກັນກາຍເປັນ syllabic N ພຽງຕົວດຽວ. ນີ້ຄືຕົວຢ່າງທີ່ພົບເລື້ອຍທີ່ສຸດ:
| Spelled | What Americans say | IPA |
|---|---|---|
| button | buh’n | /ˈbʌʔn̩/ |
| mountain | moun’n | /ˈmaʊnʔn̩/ |
| certain | sur’n | /ˈsɝʔn̩/ |
| kitten | kih’n | /ˈkɪʔn̩/ |
| written | rih’n | /ˈɹɪʔn̩/ |
| cotton | cah’n | /ˈkɑʔn̩/ |
| forgotten | fer-GAH’n | /fɚˈɡɑʔn̩/ |
| curtain | kur’n | /ˈkɝʔn̩/ |
| important | im-POR’n(t) | /ɪmˈpɔɹʔn̩t/ |
ຍັງມີອີກສອງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ glottal stop ໄດ້, ແຕ່ອາດຈະບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີເທົ່າ:
ກ່ອນໜ້າພະຍັນຊະນະໃນພະຍາງຖັດໄປ
ຄຳສັບເຊັ່ນ *atmosphere, outfit, footprint, hotbed (ບ່ອນທີ່ຕົວ T ຢູ່ທ້າຍພະຍາງໜຶ່ງ ແລະ ມີພະຍັນຊະນະອື່ນຂຶ້ນຕົ້ນພະຍາງຖັດໄປ) ອາດຈະຖືກອອກສຽງເປັນ glottal stop ສຳລັບບາງຄົນ, ໂດຍສະເພາະເວລາເວົ້າໄວໆ. ການເວົ້າຊ້າໆແບບລະມັດລະວັງມັກຈະເກັບຕົວ T ໄວ້ເປັນພຽງການກັກສຽງແບບບໍ່ປ່ອຍລົມ (unreleased stop). ສຳລັບຜູ້ຮຽນຊາວລາວ ເຊິ່ງຄຸ້ນເຄີຍກັບຕົວສະກົດແມ່ ກົດ ທີ່ບໍ່ປ່ອຍລົມຢູ່ແລ້ວ, ສຽງນີ້ຈະຟັງຄືທຳມະຊາດຫຼາຍ.
ຕົວ T ຢູ່ທ້າຍຄຳ ຫຼື ທ້າຍປະໂຫຍກ
ເມື່ອຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກການສົນທະນາ, ຕົວ T ມັກຈະກາຍເປັນ glottal stop ໃນການເວົ້າປົກກະຕິ: Wait, That’s it, I cant, what. ຄົນອາເມລິກາມັກຈະກັກສຽງ T ຢູ່ທ້າຍຄຳເປັນປະຈຳ ເມື່ອບໍ່ມີຄຳອື່ນຕາມຫຼັງ. ນີ້ກໍ່ເປັນອີກຈຸດໜຶ່ງທີ່ເຂົ້າທາງຄົນລາວ ເພາະເຮົາບໍ່ມີນິໄສປ່ອຍລົມພະຍັນຊະນະທ້າຍຢູ່ແລ້ວ.
ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ກໍລະນີທີ່ຕ້ອງຮຽນຮູ້ເປັນອັນດັບທຳອິດຄື syllabic N. ກໍລະນີ -tn ຄືກົດຫຼັກທີ່ເຈົ້າຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ ແລະ ຝຶກຝົນຈົນເປັນນິໄສ.
Glottal stop ຫຼື flap-T? ວິທີແຍກແຍະ
ທັງ glottal stop T ແລະ flap-T ແມ່ນການປ່ຽນແທນຕົວ T ທັງຄູ່. ພວກມັນເກີດຂຶ້ນໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ຄ້າຍຄືກັນ (ລະຫວ່າງສະຫຼະ ກັບ ສຽງອື່ນ), ແລະ ຜູ້ຮຽນກໍ່ມັກຈະສັບສົນໃຊ້ສະຫຼັບກັນ. ຂໍ້ຜິດພາດທີ່ພົບເລື້ອຍທີ່ສຸດຫຼັງຈາກທີ່ຜູ້ຮຽນຮູ້ຈັກ flap-T ແມ່ນການໃຊ້ flap ກັບທຸກຢ່າງ ລວມທັງ button ແລະ mountain. ແລະ ຂໍ້ຜິດພາດເມື່ອຮູ້ຈັກ glottal stop ກໍ່ຄືການເອົາມັນໄປໃຊ້ກັບ water ແລະ better. ເຊິ່ງທັງສອງຢ່າງນີ້ຟັງເບິ່ງບໍ່ເປັນທຳມະຊາດເລີຍ.
ກົດໃນການເລືອກໃຊ້ແມ່ນງ່າຍນິດດຽວ: ໃຫ້ເບິ່ງວ່າ ສຽງໃດຕາມຫຼັງຕົວ T.
ຖ້າຕົວ T ຕາມດ້ວຍສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ (ຫຼື syllabic L), ໃຫ້ໃຊ້ flap. ຖ້າຕົວ T ຕາມດ້ວຍ syllabic N, ໃຫ້ໃຊ້ glottal stop. (ຖ້າຕົວ T ຂຶ້ນຕົ້ນພະຍາງທີ່ເນັ້ນສຽງ ມັນຈະຍັງເປັນຕົວ T ປົກກະຕິສະເໝີ; ເບິ່ງພາກທີ 4).
ງ່າຍໆເທົ່ານີ້ເອງ. ຕົວ T ຢູ່ກາງຄຳຄືກັນ ແຕ່ຜົນໄດ້ຮັບຕ່າງກັນ ໂດຍຂຶ້ນກັບສຽງທີ່ຕາມຫຼັງ.
| Word | T ຕາມດ້ວຍ | ຜົນອອກມາ | ສຽງທີ່ໄດ້ຍິນ |
|---|---|---|---|
| water | ໝວດສະຫຼະ | flap | waa-der |
| butter | ໝວດສະຫຼະ | flap | budder |
| city | ໝວດສະຫຼະ | flap | siddy |
| little | syllabic L | flap | liddle |
| bottle | syllabic L | flap | boddle |
| button | syllabic N | glottal stop | buh’n |
| mountain | syllabic N | glottal stop | moun’n |
| certain | syllabic N | glottal stop | sur’n |
ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ button ແລະ butter ຖືກອອກສຽງຕ່າງກັນຫຼາຍໃນພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາ ເຖິງແມ່ນວ່າຕົວໜັງສືຈະຕ່າງກັນແຄ່ສອງຕົວສຸດທ້າຍກໍ່ຕາມ. ສະຫຼະຄືກັນ. ພະຍັນຊະນະຕົ້ນຄືກັນ. ສິ່ງທີ່ຕ່າງແມ່ນສຽງທີ່ຕາມຫຼັງຕົວ T. ຖ້າເປັນສຽງແບບສະຫຼະ ຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດ flap; ແຕ່ຖ້າເປັນ syllabic N ຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດ glottal stop.
ກໍລະນີໃດທີ່ glottal stop ບໍ່ໄດ້ມາແທນທີ່ຕົວ T
ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວໄປ, ຢ່າເອົາ glottal stop ໄປໃຊ້ກັບທຸກໆຕົວ T ທີ່ຢູ່ຫຼັງສະຫຼະ. ຖ້າເຈົ້າເຮັດແບບນັ້ນ, ມັນຈະຟັງຄືສຳນຽງ Cockney ຂອງອັງກິດ ທີ່ປ່ຽນ T ລະຫວ່າງສະຫຼະເປັນ glottal stop ນຳ (ເຊັ່ນ better, water). ໃນພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາ ພື້ນທີ່ນັ້ນເປັນໜ້າທີ່ຂອງ flap-T. ດ້ານລຸ່ມນີ້ຄື 3 ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ glottal stop ຈະ ບໍ່ ເຮັດວຽກ:
1. ຂຶ້ນຕົ້ນພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງ (Stressed syllable)
ຄຳສັບເຊັ່ນ retain, attain, attempt, attack, atomic, Italian, hotel, photographer ລ້ວນແຕ່ຮັກສາສຽງ T ທີ່ຊັດເຈນ ແລະ ມີລົມ (aspirated) ໄວ້ ເພາະມັນຢູ່ຕົ້ນພະຍາງທີ່ເນັ້ນສຽງ. ຕ້ອງອອກສຽງວ່າ re-TAIN, ບໍ່ແມ່ນ re-uh-AIN. ກົດນີ້ແມ່ນອີງໃສ່ຕຳແໜ່ງຂອງຕົວ T ເປັນຫຼັກ.
2. ກ່ອນໜ້າສະຫຼະປົກກະຕິ (ຫຼື syllabic L)
ນີ້ຄືອານາເຂດຂອງ flap-T. ຄຳວ່າ Water ຕ້ອງເປັນ waa-der, ບໍ່ແມ່ນ wah-uh-er. ຖ້າເຈົ້າຮູ້ສຶກວ່າກຳລັງກັກສຽງໃນລຳຄໍສຳລັບຄຳວ່າ water, better, ຫຼື city, ສະແດງວ່າເຈົ້າກຳລັງໃຊ້ຜິດກົດແລ້ວ.
3. ຕົວ T ຂຶ້ນຕົ້ນຄຳ (Word-initial)
Two, ten, today, tomorrow ຈະເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຕົວ T ທີ່ມີລົມອອກມາເຕັມທີ່ສະເໝີ. ພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາຈະບໍ່ປ່ຽນຕົວ T ທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນຄຳເປັນ glottal stop ເດັດຂາດ. (ຄຳທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍສະຫຼະເຊັ່ນ apple ຫຼື idea ອາດຈະມີການກັກສຽງ glottal ເບົາໆກ່ອນສະຫຼະ, ແຕ່ນັ້ນເປັນຄົນລະກໍລະນີ ແລະ ມັນບໍ່ໄດ້ແທນທີ່ພະຍັນຊະນະໃດໆ).
4. ຕາມຫຼັງຕົວ N (NT-cluster)
ຕົວ T ທີ່ຖືກໜີບກາງລະຫວ່າງ N ແລະ ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ (ເຊັ່ນໃນ winter, center, counter, twenty, plenty, internet) ແມ່ນຮູບແບບທີສາມ, ເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນທັງ flap ແລະ ບໍ່ແມ່ນທັງ glottal stop. ຕົວ T ສ່ວນໃຫຍ່ຈະຫາຍໄປເລີຍ: winter ຈະຟັງຄື winner, internet ຟັງຄື innernet. ນີ້ເອີ້ນວ່າ NT-cluster T-deletion ເຊິ່ງຄວນຮູ້ໄວ້ ເພື່ອເຈົ້າຈະໄດ້ບໍ່ພະຍາຍາມເອົາ glottal stop ໄປໃສ່ໃນຄຳວ່າ winter.
ວິທີການອອກສຽງນີ້
ສຳລັບຄົນລາວແລ້ວ, ສຽງນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຍາກເລີຍ ເພາະເຮົາມີມັນຢູ່ໃນລະບົບສຽງແລ້ວ. ສິ່ງທ້າທາຍດຽວກໍ່ຄື: ຢ່າຕື່ມສະຫຼະໃສ່ໜ້າຕົວ N. ໃນພາສາລາວທຸກພະຍາງຕ້ອງມີສະຫຼະ, ແຕ່ໃນພາສາອັງກິດ ຕົວ N ສາມາດຢືນດ້ວຍຕົວມັນເອງໄດ້ (syllabic N).
- ລອງເວົ້າ “ອະ-ໂອ້” ຊ້າໆ. ສັງເກດສຽງກັກນ້ອຍໆລະຫວ່າງ ອະ ແລະ ໂອ້. ນັ້ນແຫຼະຄື glottal stop. ມັນຄືສຽງດຽວກັນກັບການອອກສະຫຼະ “ອະ” ແລ້ວກັກລົມໄວ້.
- ລອງເວົ້າຄຳວ່າ kitten ແບບມີສຽງ T ເຕັມໆ (kit-ten, ສອງພະຍາງຊັດເຈນ). ບາດນີ້ລອງໃໝ່, ແທນທີ່ຈະປ່ອຍລົມຕົວ T ເຂົ້າຫາພະຍາງທີສອງ, ໃຫ້ປ່ຽນຕົວ T ເປັນສຽງກັກຈາກຂໍ້ 1, ກັກລົມໄວ້ຈັກໜ້ອຍໜຶ່ງ, ແລ້ວປ່ອຍລີ້ນຂອງເຈົ້າອອກມາເປັນສຽງ N ເລີຍ. Kih’n.
- ເຂົ້າສູ່ຄຳສັບຈິງ: button, mountain, certain, written, cotton. ແຕ່ລະຄຳມີໂຄງສ້າງດຽວກັນຄື: ສະຫຼະ, ສຽງກັກ (glottal stop) ບ່ອນທີ່ເຄີຍເປັນຕົວ T, ແລະ syllabic N.
- ຂໍ້ຜິດພາດທີ່ຄົນລາວມັກເປັນ: ຄືການອອກສຽງວ່າ but-uh-n (ບັດ-ອັນ) ໂດຍມີສະຫຼະ ‘ອະ’ ເຂົ້າໄປເຄິ່ງກາງ. ຈຸດປະສົງຫຼັກຂອງ glottal stop ໃນບ່ອນນີ້ກໍ່ຄື ສະຫຼະຕ້ອງຫາຍໄປ. ຕົວ N ຈະຮັບໜ້າທີ່ເປັນພະຍາງທີສອງດ້ວຍຕົວມັນເອງໂດຍບໍ່ມີສະຫຼະໃດໆມາຊ່ວຍ.
ການເຄື່ອນໄຫວນັ້ນໜ້ອຍກວ່າການອອກສຽງ T ປົກກະຕິຫຼາຍ. ເຈົ້າບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເອົາລີ້ນໄປແຕະເພດານປາກເລີຍ; ການກັກສຽງເກີດຂຶ້ນໃນລຳຄໍລ້ວນໆ. ເມື່ອລຳຄໍປ່ອຍລົມອອກມາ, ລີ້ນຂອງເຈົ້າກໍ່ຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງຂອງຕົວ N ພໍດີແລ້ວ.
ປະໂຫຍກສຳລັບຝຶກຊ້ອມ
ອ່ານປະໂຫຍກເຫຼົ່ານີ້ອອກສຽງ, ປະໂຫຍກລະສອງຄັ້ງ. ບໍ່ຕ້ອງຮີບຟ້າວ. ຮູບແບບຄື ປະໂຫຍກຕົວໜັງສື → “ປະໂຫຍກທີ່ອອກສຽງ, ໂດຍມີ glottal stop ເນັ້ນເປັນ ໂຕໜັງສືເຂັ້ມ.”
- I lost a button on my coat. I lost a buh'n on my coat.
- The mountain is taller than it looks. The moun'n is taller than it looks.
- I'm certain that's important. I'm sur'n that's im-POR'n(t).
- Have you written it down? Have you rih'n it down?
- The kitten is on the curtain. The kih'n is on the kur'n.
- I've forgotten the cotton shirt. I've fer-GAH'n the cah'n shirt.
- The kitten ate the cotton ball. The kih'n ate the cah'n ball.
- The kitten drank the water. The kih'n drank the waa-der.
- Cotton or button-down? Cah'n or buh'n-down?
- A kitten in Manhattan. A kih'n in man-HA'n (ສະຫຼະທີ່ເນັ້ນສຽງແມນຄຳວ່າ *cat*, ບໍ່ແມ່ນ *father*).
ຖ້າເຈົ້າຮູ້ສຶກຄືກັບວ່າກຳລັງສຳລັກຄຳສັບຢູ່, ສະແດງວ່າເຈົ້າກັກສຽງດົນເກີນໄປ. ສຽງກັກຄວນຈະສັ້ນຫຼາຍ, ມີຄວາມຍາວເທົ່າກັບສຽງ T ທີ່ມັນມາແທນທີ່, ຄືພຽງແຕ່ສອງສາມສ້ຽວວິນາທີເທົ່ານັ້ນ.
ບ່ອນທີ່ເຈົ້າເຄີຍໄດ້ຍິນສຽງນີ້ມາແລ້ວ
ເຈົ້າຄົງເຄີຍໄດ້ຍິນສຽງ glottal stop T ມາແລ້ວຫຼາຍພັນຄັ້ງໃນສື່ຂອງອາເມລິກາ ໂດຍທີ່ບໍ່ເຄີຍສັງເກດເຫັນເລີຍ. ການປ່ຽນສຽງນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ສະໝ່ຳສະເໝີຫຼາຍ ຈົນຄົນທ້ອງຖິ່ນເອງກໍ່ຍັງບໍ່ຮູ້ສຶກວ່າມັນເປັນການປ່ຽນສຽງ. ລອງໄປສັງເກດຟັງເບິ່ງໄດ້ຕາມນີ້:
- ຜູ້ປະກາດຂ່າວຊາວອາເມລິກາເມື່ອອ່ານຄຳວ່າ *important*
Anderson Cooper, Lester Holt, Rachel Maddow. ທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ປ່ຽນ T ໃນ important, mountain, certain ເປັນ glottal stop ເມື່ອຄຳເຫຼົ່ານີ້ປາກົດໃນບົດຂ່າວ. ມັນຖືກຝັງເລິກເຂົ້າໃນມາດຕະຖານການເວົ້າລະດັບທາງການໄປແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າການອອກສຽງຕົວຈິງອາດຈະປ່ຽນໄປມາລະຫວ່າງ glottal stop ແທ້ໆ ກັບ ຕົວ T ທີ່ຖືກກັກສຽງ (glottalized T) ໂດຍຂຶ້ນກັບຈັງຫວະ ແລະ ການເນັ້ນສຽງກໍ່ຕາມ.
- ຊີຣີກົດໝາຍໃນໂທລະທັດ
ສາກໃນສານຈະໃຊ້ຄຳວ່າ certain, important, ແລະ mountain ຫຼາຍ. ແລະ ຕົວ T ຈະຫາຍໄປທຸກໆຄັ້ງ.
- ການພາກການແຂ່ງຂັນ NBA
ລອງຟັງຄຳວ່າ button ໃນໂຄສະນາຕອນພັກເຄິ່ງເວລາ. ມັນຈະເປັນ buh’n ທຸກຄັ້ງ. ສ່ວນ mountain ແລະ important ກໍ່ຈະເປັນ moun’n ແລະ im-POR’n(t) ເກືອບທຸກຄັ້ງໃນບົດວິຈານຫຼັງຈົບເກມ.
- ຊື່ຮູບເງົາ
The Mountain Between Us ຈະກາຍເປັນ “the moun’n between us.” Manhattan ຈະເປັນ man-HA’n. Cotton Club ກໍ່ກາຍເປັນ cah’n club.
- ການກ່າວສູນທອນພົດຂອງ Bill Clinton ສຳລັບຄຳວ່າ *important*
ເພິ່ນເປັນຜູ້ເວົ້າທີ່ໜ້າເຊື່ອຖືໃນການເປັນຕົວຢ່າງສຽງ glottal stop ເພາະຄຳວ່າ important ແມ່ນໜຶ່ງໃນຄຳທີ່ເພິ່ນໃຊ້ເລື້ອຍທີ່ສຸດ; ລວມທັງຄຳວ່າ certain ນຳ.
- ລາຍການກາຕູນເດັກນ້ອຍ
ເວລາທີ່ຕົວລະຄອນອະທິບາຍກົດເກນດ້ວຍສຽງແບບຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ໃຈເຢັນໆ, button ແລະ mountain ກໍ່ຍັງຄົງເປັນ glottal stop ຢູ່. ນອກຈາກວ່າຈະເປັນການເວົ້າແບບສະກົດຄຳຊ້າໆເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຕົວ T ຈະຖືກປ່ອຍອອກມາເຕັມສຽງ.
ລອງເລືອກຄລິບສຽງພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາຄວາມຍາວ 60 ວິນາທີ ພ້ອມກັບເປີດຄຳບັນຍາຍໄວ້. ໝາຍທຸກຄຳທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ -tn. ແລ້ວນັບເບິ່ງວ່າ ຜູ້ເວົ້າອອກສຽງຕົວ T ແທ້ໆ ຈັກຄັ້ງ ທຽບກັບການໃຊ້ glottal stop. ເຈົ້າຈະພົບວ່າ glottal stop ຊະນະເກືອບທຸກຄັ້ງ.
ພາສາແມ່ແຕ່ລະພາສາຈັດການກັບເລື່ອງນີ້ແນວໃດ
ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງເຈົ້າແມ່ນຂຶ້ນກັບພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າເອງ. ຫຼາຍໆພາສາມີສຽງ glottal stop ຢູ່ໃນລະບົບຢູ່ແລ້ວ, ເຊິ່ງອາດຈະເປັນພະຍັນຊະນະຫຼັກ ຫຼື ເປັນພຽງສຽງເຊື່ອມຕໍ່. ສຳລັບຜູ້ຮຽນທີ່ມີສຽງນີ້ຢູ່ໃນລະບົບພາສາເດີມແລ້ວ ຈະສາມາດດຶງມັນມາໃຊ້ໄດ້ງ່າຍກວ່າຫຼາຍ.
| ພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າ | ມີ /ʔ/ ຢູ່ແລ້ວບໍ່? | ສິ່ງທີ່ຕ້ອງເນັ້ນ |
|---|---|---|
| ລາວ / ໄທ | ~ ມີບາງສ່ວນ ສຽງກັກນີ້ມີຢູ່ໃນພາສາລາວ (ເວລາອອກສະຫຼະສຽງສັ້ນ ຫຼື ຄຳທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍຕົວ ອ) | ເຮົາມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍກັບການກັກສຽງໃນລຳຄໍຢູ່ແລ້ວ. ສິ່ງທີ່ຕ້ອງເນັ້ນຄື ການເອົາມັນມາໃຊ້ແທນຕົວ T ໃນກາງຄຳຂອງພາສາອັງກິດ ແລະ ຕ້ອງບໍ່ຕື່ມສະຫຼະ ‘ອະ’ ກ່ອນຕົວ N. ໃຫ້ຕົວ N ເປັນພະຍາງດ້ວຍຕົວມັນເອງ. |
| Arabic | ✓ ມີ hamza ء ແມ່ນພະຍັນຊະນະ glottal stop ເຊັ່ນໃນ سَأَلَ sa’ala | ສຽງນີ້ຄືກັນອ້ອຍຕ້ອຍກັບ glottal stop ຂອງອັງກິດ. ສິ່ງໃໝ່ຄືການນຳໃຊ້ກ່ອນໜ້າ syllabic N ໃນພາສາອັງກິດເທົ່ານັ້ນ. |
| Hebrew | ~ ມີບາງສ່ວນ aleph א ເຄີຍເປັນພະຍັນຊະນະໃນອະດີດ; ໃນປັດຈຸບັນມັກຈະອອກສຽງສະເພາະເວລາເວົ້າຊ້າໆເທົ່ານັ້ນ | ຖ້າເຈົ້າອອກສຽງ aleph ເວລາເວົ້າຊ້າໆ ມັນກໍ່ຄືການກັກສຽງທີ່ເຈົ້າຕ້ອງການ. ໃຫ້ຝຶກດຶງມັນມາໃຊ້ໃນຄຳລົງທ້າຍ -tn. |
| German | ✓ ມີ glottal stop ຈະເປັນສຽງຂຶ້ນຕົ້ນສຳລັບພະຍາງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍສະຫຼະທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງ | ມີສຽງນີ້ຢູ່ແລ້ວ. ສິ່ງໃໝ່ຄືການເອົາມັນໄປໄວ້ແທນບ່ອນຕົວ T, ບໍ່ແມ່ນເອົາໄວ້ໜ້າສະຫຼະ. |
| Danish | ~ ມີບາງສ່ວນ ສຽງ stød ແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບລຳຄໍ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນການກັກສຽງແທ້ໆ | ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງການເກັງລຳຄໍແມ່ນຄ້າຍຄືກັນ, ແຕ່ຕ້ອງຝຶກໃຫ້ເປັນການກັກສຽງແທ້ໆລະຫວ່າງພະຍາງ. |
| Japanese | ~ ມີບາງສ່ວນ glottal stop ແທ້ໆຈະປາກົດໃນຕອນທ້າຍຂອງຄຳອຸທານສັ້ນໆ ເຊັ່ນ あっ! | ຄຸ້ນເຄີຍຈາກຄຳອຸທານສັ້ນໆ. ໃຊ້ການປິດລຳຄໍແບບດຽວກັນນັ້ນ ກ່ອນໜ້າ syllabic N. |
| Mandarin Chinese | ~ ມີບາງສ່ວນ ບາງຄັ້ງຈະປາກົດເປັນສຽງເບົາໆ ກ່ອນພະຍາງທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍສະຫຼະ (ເຊັ່ນ 安 ān) | ການກັກສຽງເບົາໆທີ່ບາງຄົນໃຊ້ກ່ອນສະຫຼະ (安, 爱) ແມ່ນຄ້າຍຄືກັບສິ່ງທີ່ຕ້ອງການໃນ button. ຝຶກເຮັດໃຫ້ມັນແໜ້ນຂຶ້ນອີກໜ້ອຍໜຶ່ງ. |
| Spanish, Italian, Portuguese | ✗ ບໍ່ມີ ບໍ່ມີ glottal stop; ຕົວ T ຈະຊັດເຈນສະເໝີ | ຕ້ອງສ້າງສຽງກັກຂຶ້ນມາໃໝ່. ສິ່ງທ້າທາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຄືການລຶບນິໄສທີ່ຢາກປ່ອຍລົມຕົວ T. |
| French | ✗ ບໍ່ມີ ບໍ່ມີ glottal stop; ຕົວ T ຈະຊັດເຈນສະເໝີ | ຕ້ອງສ້າງສຽງກັກຂຶ້ນມາໃໝ່. ມັນອາດຈະຮູ້ສຶກຝືນທຳມະຊາດໃນຕອນທຳອິດ ເພາະພາສາຝຣັ່ງມັກພະຍັນຊະນະທີ່ຊັດເຈນ. |
| Korean | ~ ມີບາງສ່ວນ ພະຍາງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍສະຫຼະໃນຕຳແໜ່ງຕົ້ນປະໂຫຍກມັກຈະມີ glottal onset (ເຊັ່ນ 아 a, 이 i) | ສຽງທີ່ໃຊ້ນຳສະຫຼະຂຶ້ນຕົ້ນແມ່ນໃກ້ຄຽງຫຼາຍ. ພຽງແຕ່ຍ້າຍມັນຈາກຕົ້ນຄຳ ມາໄວ້ກາງຄຳ (ບ່ອນທີ່ T ເຄີຍຢູ່) ເຈົ້າກໍ່ຈະເຮັດໄດ້. |
| Hindi | ✗ ບໍ່ມີ ບໍ່ມີ glottal stop ທີ່ເປັນພະຍັນຊະນະໃນພາສາຮິນດີມາດຕະຖານ | ຕ້ອງສ້າງໃໝ່ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ. ການປ່ຽນແທນ -tn ຈະເປັນສ່ວນທີ່ບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍທີ່ສຸດ. |
ສຳລັບຜູ້ຮຽນທີ່ມາຈາກພາສາທີ່ບໍ່ມີສຽງນີ້ເລີຍ ການສ້າງສຽງນີ້ຂຶ້ນມາກໍ່ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຍາກ: ການຝຶກເວົ້າ “ອະ-ໂອ້” ລ້າໆຈັກສອງສາມມື້ກໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດການກັກສຽງໄດ້ແລ້ວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນວຽກຕໍ່ໄປກໍ່ຄືການນຳໃຊ້: ການຈື່ວ່າຕ້ອງໃຊ້ມັນໃນຄຳສັບພາສາອັງກິດຄຳໃດແດ່. ຕົວສຽງນັ້ນອອກງ່າຍ; ແຕ່ການສ້າງໃຫ້ເປັນນິໄສນັ້ນໃຊ້ເວລາຫຼາຍກວ່າ.
ຄຳຖາມທີ່ພົບເລື້ອຍ
ບໍ່ແມ່ນ. ມັນຟັງເບິ່ງຄືກັນ, ແຕ່ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ໃຊ້ນັ້ນຕ່າງກັນ. ພາສາອັງກິດແບບ Cockney ໃຊ້ glottal stop ກວ້າງຂວາງຫຼາຍ, ລວມເຖິງກ່ອນໜ້າ syllabic L (ດັ່ງນັ້ນ bottle ຈຶ່ງກາຍເປັນ bo’l) ແລະ ລະຫວ່າງສະຫຼະ (ດັ່ງນັ້ນ better ຈຶ່ງກາຍເປັນ be’er). ພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາຈະບໍ່ປ່ຽນ T ເປັນ glottal ຖ້າມັນຢູ່ລະຫວ່າງສະຫຼະ ຫຼື ກ່ອນໜ້າ syllabic L. ຄຳວ່າ Bottle ຕ້ອງເປັນ boddle ໃນແບບອາເມລິກາສະເໝີ. ຄຳວ່າ Better ຕ້ອງເປັນ bedder ສະເໝີ. ໜ້າທີ່ຫຼັກຂອງ glottal stop ແບບອາເມລິກາແມ່ນໃຊ້ສຳລັບກໍລະນີ -tn (ແລະ ກໍລະນີອື່ນໆທີ່ກ່າວໃນພາກທີ 2). ຖ້າເຈົ້າເອົາມັນໄປໃຊ້ລະຫວ່າງສະຫຼະນຳ, ເຈົ້າຈະຟັງຄືຄົນອັງກິດ, ບໍ່ແມ່ນອາເມລິກາ.
ເປັນມາດຕະຖານທາງການເລີຍ. ຜູ້ປະກາດຂ່າວ, ຜູ້ພິພາກສາ, ສາດສະດາຈານ, ແລະ ຜູ້ບໍລິຫານລ້ວນແຕ່ໃຊ້ມັນທັງໝົດ. Glottal stop ໃນຄຳວ່າ button, mountain, certain ບໍ່ແມ່ນສັນຍານຂອງການເວົ້າໄວ ຫຼື ເວົ້າແບບມັກງ່າຍ. ມັນເປັນວິທີປົກກະຕິທີ່ຄົນອາເມລິກາໃຊ້ເພື່ອອອກສຽງຄຳເຫຼົ່ານີ້ໃນທຸກໆຄວາມໄວ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ການປະຕິເສດບໍ່ໃຊ້ມັນ ຍິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຟັງຄືຄົນຕ່າງຊາດຫຼາຍກວ່າ.
ສຳນຽງອັງກິດແບບດັ້ງເດີມ (Older RP) ຈະອອກສຽງ T ເຕັມໆໃນຄຳວ່າ button ແລ້ວປ່ອຍລົມຜ່ານດັງເຂົ້າຫາຕົວ N ໂດຍກົງ (nasal release), ໂດຍບໍ່ມີສຽງ schwa. ແຕ່ສຳນຽງອັງກິດສະໄໝໃໝ່ ກໍ່ມີການປ່ຽນ /t/ ກ່ອນໜ້າ syllabic N ແລ້ວໃນຫຼາຍໆຄົນ, ດັ່ງນັ້ນ button ຈຶ່ງມັກຈະອອກມາເປັນ buh’n ໃນກຸ່ມຄົນໜຸ່ມ ຫຼື ການສົນທະນາແບບທົ່ວໄປ, ເຖິງແມ່ນວ່າຄົນລຸ້ນເກົ່າຈະຍັງຄົງຮັກສາສຽງ T ໄວ້ກໍ່ຕາມ. ສ່ວນອັດຕາການປ່ຽນສຽງແມ່ນຍັງຄົງສູງກວ່າໃນແບບອາເມລິກາ. ແຕ່ສຳລັບສະພາບແວດລ້ອມ -tn ນີ້, ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງອາເມລິກາ-ກັບ-ອັງກິດ ແມ່ນແຄບລົງຫຼາຍແລ້ວ.
ການປ່ຽນມາໃຊ້ glottal stop ມາພ້ອມກັບການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງນຳ. ສຽງ schwa ທີ່ປົກກະຕິຄວນຈະເຊື່ອມຕົວ T ກັບ N ຈະຫາຍໄປ, ແລະ ຕົວ N ກໍ່ຈະກາຍເປັນພະຍາງດ້ວຍຕົວມັນເອງ (syllabic). ດັ່ງນັ້ນຄຳວ່າ button ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອອກສຽງວ່າ buh’-uh-n ທີ່ມີການກັກສຽງແລ້ວຍັງມີສະຫຼະອະອີກ. ມັນຈະອອກສຽງວ່າ buh’n: ຕົວ T ປ່ຽນເປັນການກັກສຽງ, ສະຫຼະຫາຍໄປ, ແລະ ຕົວ N ພຽງຕົວດຽວຮັບໜ້າທີ່ເປັນພະຍາງທີສອງ. ສອງການປ່ຽນແປງນີ້ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ, ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນຕາມຫຼັງກັນ. ນີ້ຄືຈຸດທີ່ຜູ້ຮຽນຊາວລາວຕ້ອງລະວັງເປັນພິເສດ ເພາະເຮົາມັກຕິດນິໄສຕື່ມສະຫຼະໃສ່ທຸກພະຍາງ.
ສຳລັບຄຳວ່າ tonight ແລະ attain, ບໍ່ມີຫຍັງປ່ຽນແປງທັງນັ້ນ. ທັງສອງຄຳມີຕົວ T ຢູ່ຕົ້ນພະຍາງທີ່ເນັ້ນສຽງ (stressed syllable) ເຊິ່ງຕາມດ້ວຍສະຫຼະ, ດັ່ງນັ້ນຕົວ T ຈະຍັງຄົງອອກສຽງເຕັມທີ່ ແລະ ມີລົມປ່ອຍອອກມາສະເໝີ. ການປ່ຽນເປັນ glottal stop ແບບ ມີໂຄງສ້າງ ຈະເກີດຂຶ້ນກ່ອນ syllabic N ເທົ່ານັ້ນ.
ສຳລັບຜູ້ຮຽນທີ່ພາສາແມ່ມີການກັກສຽງຢູ່ແລ້ວ (ເຊັ່ນຄົນລາວທີ່ຄຸ້ນເຄີຍກັບຕົວ ອ ແລະ ສະຫຼະສຽງສັ້ນ), ພຽງແຕ່ຝຶກຝົນແບບເນັ້ນໜັກສອງສາມມື້ກໍ່ໄດ້ແລ້ວ. ສຳລັບຜູ້ຮຽນທີ່ຕ້ອງສ້າງສຽງຂຶ້ນມາໃໝ່ເລີຍ ອາດຈະໃຊ້ເວລາໜຶ່ງຫາສອງອາທິດ. ຕົວສຽງນີ້ບໍ່ຍາກ; ວຽກທີ່ແທ້ຈິງຄືການຈື່ວ່າສະພາບແວດລ້ອມໃດແດ່ທີ່ຕ້ອງໃຊ້ມັນ.
ສຳລັບຜູ້ຮຽນສ່ວນໃຫຍ່, ສຽງ glottal stop T ໃຊ້ຄວາມພະຍາຍາມໃນການປັບປ່ຽນໜ້ອຍກວ່າ flap-T ຫຼາຍ, ແຕ່ມັນໃຫ້ຜົນຕອບແທນດ້ານຄວາມຊັດເຈນທີ່ເກືອບຈະເທົ່າທຽມກັນ. ທັງສອງກົດນີ້ເມື່ອໃຊ້ຮ່ວມກັນ (ໃຊ້ flap ເມື່ອຕາມດ້ວຍສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ, ໃຊ້ glottal stop ເມື່ອຕາມດ້ວຍ syllabic N) ຈະສາມາດຈັດການກັບຕົວ T ເຄິ່ງກາງຄຳໃນພາສາອັງກິດແບບອາເມລິກາໄດ້ເກືອບທັງໝົດ. ການຝຶກອ່ານປະໂຫຍກຕົວຢ່າງຂ້າງເທິງເປັນເວລາໜຶ່ງອາທິດ ກໍ່ມັກຈະພຽງພໍໃຫ້ການປ່ຽນສຽງນີ້ເລີ່ມເຮັດວຽກໄດ້ດ້ວຍຕົວມັນເອງແລ້ວ.
