ມີຄົນເວົ້າວ່າ I can make it Thursday ຫຼື ອາດຈະເປັນ I can’t make it Thursday ແລ້ວແຜນການທັງອາທິດຂອງເຈົ້າກໍ່ຂຶ້ນຢູ່ກັບສຽງທີ່ເຈົ້າຟັງບໍ່ທັນ. ເຈົ້າພະຍາຍາມນຶກທົບທວນປະໂຫຍກນັ້ນໃນຫົວ ເພື່ອຊອກຫາສຽງ T ຢູ່ທ້າຍຄຳວ່າ can ທຽບກັບ can’t ເຊິ່ງເປັນສຽງຄລິກນ້ອຍໆທີ່ຄວນຈະບອກຄວາມແຕກຕ່າງໄດ້. ແຕ່ມັນບໍ່ມີຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ໃນການເວົ້າແບບອາເມລິກາ ມັນມັກຈະບໍ່ມີສຽງນັ້ນເລີຍ ແລະ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນຍ້ອນຄົນເວົ້າຂີ້ຄ້ານ. ຄົນອາເມລິກາກໍ່ບໍ່ໄດ້ຟັງຫາສຽງ T ນັ້ນຄືກັນ. ພວກເຂົາບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ສຽງນີ້ມາຕັ້ງດົນແລ້ວ ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ແທ້ຈິງລະຫວ່າງ can ກັບ can’t ບໍ່ເຄີຍແມ່ນສຽງ T.
ສຽງ T ໃນຄຳວ່າ can’t ແທບຈະບໍ່ເຄີຍເປັນສຽງທີ່ຊັດເຈນ: ຢູ່ກາງປະໂຫຍກ ຄົນອາເມລິກາຈະຕັດຄຳນີ້ລົງໃຫ້ເປັນສຽງຢຸດທີ່ສັ້ນ ແລະ ຫ້ວນ, ດັ່ງນັ້ນພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ເຄີຍຟັງຫາສຽງ T ທີ່ຖືກປ່ອຍອອກມາ. ສິ່ງທີ່ແຍກສອງຄຳນີ້ອອກຈາກກັນແມ່ນສຽງສະຫຼະ ແລະ ຈັງຫວະ. ໃນຖານະທີ່ເປັນກິລິຍາຊ່ວຍ, can ຈະບໍ່ຖືກເນັ້ນສຽງ (unstressed) ແລະ ຖືກຫຼຸດສຽງລົງໃຫ້ກາຍເປັນ schwa /kən/ ທີ່ໄວ, ເຊິ່ງເປັນສຽງສະຫຼະທີ່ອ່ອນຄືກັບໂຕ a ໃນຄຳວ່າ about. ສ່ວນ can’t ຈະບໍ່ຍອມຫຼຸດສຽງ: ມັນຮັກສາສຽງ /æ/ ທີ່ເຕັມ, ຍາວ, ແລະ ເນັ້ນສຽງເອົາໄວ້ ພ້ອມທັງຈົບລົງດ້ວຍການຢຸດສຽງຢ່າງກະທັນຫັນໃນບ່ອນທີ່ຄວນຈະມີສຽງ T. ດັ່ງນັ້ນ I can go ຈະລື່ນໄຫຼ ແລະ ຜ່ານໄປຢ່າງໄວວາ, ໃນຂະນະທີ່ I can’t go ຈະລົງນໍ້າໜັກແຮງຢູ່ທີ່ຄຳວ່າ can’t ທີ່ຍາວ ແລະ ຫ້ວນ. ວິທີແກ້ໄຂບໍ່ແມ່ນການອອກສຽງ T ໃຫ້ຊັດເຈນຂຶ້ນ. ແຕ່ເປັນການຝຶກຫູຂອງເຈົ້າໃຫ້ໄດ້ຍິນວ່າ can ຫຼຸດສຽງສະຫຼະຂອງມັນລົງ ແຕ່ can’t ຍັງຮັກສາມັນໄວ້.
ສຽງ T ທີ່ເຈົ້າພະຍາຍາມຟັງນັ້ນ ມັນບໍ່ມີຢູ່ຈິງ
ຖ້າເວົ້າຊ້າໆເທື່ອລະຄຳ ສອງຄຳນີ້ເປັນຄູ່ທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຊັດເຈນ: can ແມ່ນ /kæn/, ສ່ວນ can’t ແມ່ນ /kænt/, ແລະ ສຽງ T ທີ່ຊັດເຈນຢູ່ທ້າຍຄຳກໍ່ຄືຈຸດແຕກຕ່າງທັງໝົດ. ແຕ່ບໍ່ມີໃຜເວົ້າແບບນັ້ນໃນຊີວິດຈິງ. ເມື່ອເອົາ can’t ໄປໃສ່ໃນປະໂຫຍກຕົວຈິງ ເຊິ່ງມັນມັກຈະຢູ່ໜ້າຄຳສັບອື່ນສະເໝີ, ສຽງ T ໂຕສຸດທ້າຍນັ້ນຈະປ່ຽນໄປ. ປະໂຫຍກ I can’t go ຈະບໍ່ມີການປ່ອຍສຽງ T ອອກມາກ່ອນສຽງ g; ລີ້ນຈະແຕະຂຶ້ນເພື່ອຕຽມອອກສຽງ T ແລ້ວກໍ່ບໍ່ເຄີຍປ່ອຍລົງມາອີກເລີຍ. ຄຳວ່າ Can’t make it, can’t come, can’t do that: ສຽງ T ຍັງຄົງຢູ່ໃນຫຼັກໄວຍະກອນ ແຕ່ຫາຍໄປຈາກການອອກສຽງ.
ແລະ ຄວາມສ່ຽງຂອງການຟັງຜິດໃນຄູ່ຄຳສັບນີ້ແມ່ນສູງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ can ກັບ can’t ມີຄວາມໝາຍກົງກັນຂ້າມກັນ ແລະ ເປັນສອງຄຳທີ່ເຈົ້າໃຊ້ເລື້ອຍທີ່ສຸດໃນແຕ່ລະມື້. ຖ້າເຈົ້າຟັງຜິດ ບໍລິບົດອ້ອມຂ້າງກໍ່ບໍ່ສາມາດຊ່ວຍແກ້ໄຂຄວາມໝາຍໄດ້ງ່າຍໆ. ມັນຈະກາຍເປັນປະໂຫຍກທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມໄວຍະກອນທຸກຢ່າງ ແຕ່ມີຄວາມໝາຍກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງທີ່ຜູ້ເວົ້າຕ້ອງການສື່ສານ. I can finish it tonight ແລະ I can’t finish it tonight ລ້ວນແຕ່ເປັນປະໂຫຍກທຳມະດາທີ່ເຈົ້າອາດຈະເວົ້າກັບຫົວໜ້າ, ແຕ່ມີພຽງປະໂຫຍກດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຕ້ອງນັ່ງເຮັດວຽກຕໍ່.
ແລ້ວເປັນຫຍັງຄົນອາເມລິກາຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າໃຈຜິດກັນເອງເລື້ອຍໆ? ເພາະພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຟັງຫາສຽງ T ແລະ ບໍ່ເຄີຍຟັງຫາມັນເລີຍ. ພວກເຂົາຕິດຕາມສອງສິ່ງນີ້ແທນ: ຄວາມຍາວຂອງສະຫຼະ ແລະ ຈຸດທີ່ລົງນໍ້າໜັກສຽງ (stress). ສັນຍານທັງສອງຢ່າງນີ້ຊັດເຈນ ແລະ ເຊື່ອຖືໄດ້, ແລະ ມັນກໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ປຶ້ມຮຽນພາສາອັງກິດມັກຈະຂ້າມໄປ ເພາະມົວແຕ່ໄປເນັ້ນທີ່ສຽງ T.
ຖ້າຫູຂອງເຈົ້າເຄີຍຊິນກັບພາສາອັງກິດແບບອັງກິດ (British English) ຄູ່ນີ້ຈະຮູ້ສຶກວ່າງ່າຍກວ່າສຳລັບເຈົ້າ ຍ້ອນເຫດຜົນທີ່ຊັດເຈນ. ພາສາອັງກິດແບບມາດຕະຖານຂອງອັງກິດຈະໃຊ້ສະຫຼະທີ່ຕ່າງກັນ ແລະ ຍາວກວ່າສຳລັບຄຳວ່າ can’t, ນັ້ນຄືສຽງ ah ຄືໃນຄຳວ່າ father, ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງບໍ່ເຄີຍອອກສຽງຄືກັບ can ເລີຍຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ. ແຕ່ສຳລັບອາເມລິກາ, can’t ຍັງຄົງໃຊ້ສຽງ a ທີ່ສັ້ນຄືກັບ can, ເຊິ່ງນີ້ແຫຼະຄືເຫດຜົນທີ່ເຮັດໃຫ້ຄູ່ນີ້ໃນສຳນຽງອາເມລິກາກາຍເປັນເລື່ອງຍາກ. ເນື້ອຫາທັງໝົດຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ຈະເວົ້າເຖິງສະເພາະແບບອາເມລິກາເທົ່ານັ້ນ.
ຄວາມຕ່າງທັງໝົດແມ່ນຢູ່ທີ່ສະຫຼະ
ເລີ່ມຈາກ can, ເພາະວຽກສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຢູ່ທີ່ຄຳນີ້. ໃນຖານະທີ່ເປັນກິລິຍາຊ່ວຍ ມັນບໍ່ມີຄວາມໝາຍໃນຕົວຂອງມັນເອງ; ຄຳກິລິຍາທີ່ຕາມຫຼັງມັນຕ່າງຫາກທີ່ເປັນຕົວບອກຄວາມໝາຍ. ພາສາອັງກິດຈັດໃຫ້ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນ function words ແລະ ຫຼຸດນໍ້າໜັກສຽງຂອງມັນລົງ, ປ່ຽນສະຫຼະໃຫ້ກາຍເປັນສຽງ schwa ທີ່ເບົາບາງ. ດັ່ງນັ້ນ can ຈຶ່ງກາຍເປັນ /kən/, ແລະ ໃນການເວົ້າທີ່ໄວຂຶ້ນ ມັນຈະຍິ່ງຫຼຸດສຽງລົງໄປອີກ ຈົນສະຫຼະແທບຈະຫາຍໄປ: I can go ປ່ຽນເປັນບາງຢ່າງທີ່ຄ້າຍຄືກັບ I k’n go, we can try ປ່ຽນເປັນ we k’n try. ຄຳນີ້ຈະຫຍໍ້ຕົວລົງເພື່ອຫຼີກທາງໃຫ້ຄຳກິລິຍາຫຼັກໄດ້ຮັບການເນັ້ນສຽງແທນ.
Can’t ເຮັດໜ້າທີ່ກົງກັນຂ້າມກັນຢ່າງຊັດເຈນ, ແລະ ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ດີ. ຄຳຫຍໍ້ນີ້ກຳລັງແບກຮັບຄວາມໝາຍສຳຄັນທີ່ເຈົ້າບໍ່ສາມາດຕັດຖິ້ມໄດ້ ນັ້ນກໍ່ຄືຄຳວ່າ not. ພາສາອັງກິດປົກປ້ອງຄວາມໝາຍນີ້ໂດຍການປະຕິເສດທີ່ຈະຫຼຸດສຽງມັນ: can’t ຍັງຄົງຮັກສາສຽງສະຫຼະເຕັມຂອງມັນໄວ້, ໄດ້ຮັບການເນັ້ນສຽງ (stress), ແລະ ອອກສຽງຍາວກວ່າຄຳວ່າ can ທີ່ຖືກກືນສຽງໄປຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ. ເມື່ອຢູ່ໜ້າຕົວອັກສອນ n, ສະຫຼະເຕັມນັ້ນຍັງຈະຖືກຍົກລະດັບຂຶ້ນ ແລະ ເຄັ່ງຕຶງໄປທາງ [ɛə], ເຊິ່ງເປັນການຍ້ອມສຽງແບບ pre-nasal coloring ແບບດຽວກັບທີ່ short-A ເປັນໃນຄຳວ່າ man ແລະ hand. (ແຕ່ can ເວລາທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງກໍ່ມີການຍ້ອມສຽງແບບນີ້ຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນການຍົກລະດັບສຽງຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຈຸດສັງເກດຫຼັກ; ຈຸດສັງເກດທີ່ແທ້ຈິງຄື can ຫຼຸດສຽງລົງ ແຕ່ can’t ບໍ່ຍອມຫຼຸດສຽງ).
ໃນຖານະຄົນລາວ ໃຫ້ສັງເກດເລື່ອງນີ້ໄວ້: ພາສາລາວນັບແຕ່ລະພະຍາງເປັນຈັງຫວະເທົ່າໆກັນ ແລະ ແຕ່ລະພະຍາງມີສຽງວັນນະຍຸດຂອງມັນເອງ, ຕ່າງຈາກພາສາອັງກິດທີ່ໄລ່ຈັງຫວະຕາມຄຳໜັກ-ຄຳເບົາ. ນິໄສນີ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາມັກອອກສຽງ can ໃຫ້ເຕັມຄຳ ໜັກເທົ່າກັບຄຳອື່ນ ໂດຍບໍ່ຮູ້ໂຕ ເຊິ່ງເປັນຄົນລະທາງກັບສິ່ງທີ່ສຳນຽງອາເມລິກາຕ້ອງການ. ເມື່ອເບິ່ງສອງຄຳນີ້ຄຽງກັນ ຄວາມຕ່າງຂອງມັນຈຶ່ງກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງທີ່ຜູ້ຮຽນສ່ວນໃຫຍ່ນຶກວ່າມັນຄວນຈະເປັນ.
ຄຳປະຕິເສດຄືຄຳທີ່ສຽງດັງ. Can ຈະຖືກກືນສຽງລົງ; can’t ຈະໄດ້ຮັບການເນັ້ນສຽງ. ຖ້າຄຳນັ້ນເບົາ ແລະ ໄວ, ມັນຄື can. ຖ້າມັນຍາວ ແລະ ລົງນໍ້າໜັກແຮງ, ມັນຄື can’t.
| can (ກິລິຍາຊ່ວຍ) | can’t | |
|---|---|---|
| ສະຫຼະ | ຫຼຸດສຽງເປັນ schwa /kən/, ມັກຈະກາຍເປັນພຽງ k’n | ສຽງເຕັມ /æ/, ຍົກລີ້ນຂຶ້ນໄປທາງ [ɛə] |
| ການເນັ້ນສຽງ | ບໍ່ເນັ້ນສຽງ (unstressed), ເບົາ | ເນັ້ນສຽງ (stressed), ເປັນຄຳທີ່ໜັກທີ່ສຸດໃນວະລີ |
| ຄວາມຍາວ | ສັ້ນ, ຮີບຮ້ອນ | ຍາວ, ລາກສຽງໜ້ອຍໜຶ່ງ |
| ຕອນທ້າຍ | ລື່ນໄຫຼເຂົ້າສູ່ຄຳຕໍ່ໄປທັນທີ | ຢຸດສຽງຢ່າງກະທັນຫັນໃນບ່ອນທີ່ຄວນຈະມີສຽງ T |
| ໃນປະໂຫຍກ I ___ go | I k’n go, ເນັ້ນສຽງທີ່ຄຳວ່າ go | I CAN’T go, ເນັ້ນສຽງທີ່ຄຳວ່າ can’t |
ຕາຕະລາງນີ້ຍັງບອກເຈົ້າເຖິງວິທີ ເວົ້າ ຄູ່ຄຳສັບນີ້ອີກດ້ວຍ. ເພື່ອໃຫ້ຟັງເບິ່ງເປັນທຳມະຊາດ, ເຈົ້າຕ້ອງຫຼຸດສຽງ can ລົງໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໄປອອກສຽງໃຫ້ມັນອ່ອນຊ້ອຍ. ການຕັ້ງໃຈອອກສຽງ kan ໃຫ້ເຕັມຄຳ ພ້ອມກັບການເນັ້ນສຽງໜ້ອຍໜຶ່ງ ຖືເປັນໜຶ່ງໃນວິທີທີ່ຄົນບໍ່ໄດ້ໃຊ້ພາສາອັງກິດເປັນພາສາແມ່ມັກຈະພາດ ເຮັດໃຫ້ can ຟັງຄືກັບ can’t ໂດຍບໍ່ຕັ້ງໃຈ, ເພາະພວກເຂົາເອົານໍ້າໜັກທີ່ຄວນຈະເປັນຂອງຄຳທີ່ໜັກ ໄປໃສ່ໃຫ້ກັບຄຳທີ່ເບົາ. ເຈົ້າຕ້ອງປ່ອຍໃຫ້ can ອ່ອນແຮງລົງ ແລ້ວເອົາການເນັ້ນສຽງໄປໃສ່ທີ່ຄຳກິລິຍາແທນ. ເກັບຄວາມຍາວ ແລະ ພະລັງສຽງນັ້ນໄວ້ໃຊ້ກັບຄຳວ່າ can’t.
ຂອບສຽງທີ່ເຈົ້າຮູ້ສຶກໄດ້ຫຼາຍກວ່າໄດ້ຍິນ
ສະຫຼະເຮັດໜ້າທີ່ແຍກຄວາມແຕກຕ່າງສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ, ແຕ່ມັນກໍ່ຍັງມີສັນຍານທີສອງຊ້ອນຢູ່ທາງລຸ່ມ, ແລະ ມັນຄືສັນຍານທີ່ຍັງຄົງຢູ່ເຖິງແມ່ນວ່າສະຫຼະຈະຟັງຍາກກໍ່ຕາມ: ນັ້ນກໍ່ຄືວິທີທີ່ can’t ຢຸດສຽງ.
ບ່ອນນີ້ແຫຼະທີ່ພາສາລາວເຮົາໄດ້ປຽບ. ລອງນຶກເຖິງຄຳແມ່ກົດຄື «ກັດ» ຫຼື «ປັດ» ເບິ່ງ — ປາຍລີ້ນແຕະຂຶ້ນບ່ອນສຽງ ດ ແລ້ວຄ້າງໄວ້ ບໍ່ໄດ້ປ່ອຍລົມອອກມາ, ສຽງກໍ່ຈົບລົງຫ້ວນໆ. ນັ້ນແຫຼະຄືສຽງຢຸດທີ່ບໍ່ພົ່ນລົມ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງດຽວກັນກັບທີ່ສຽງ T ໃນ can’t ຕ້ອງການ.
ລອງຟັງສຽງ can ໃນປະໂຫຍກ I can do it. ມັນບໍ່ມີຂອບສຽງ. ສຽງ n ຈະແລ່ນລື່ນເຂົ້າໄປຫາສຽງ d ໂດຍບໍ່ມີການຕັດຂາດລະຫວ່າງກັນ, ບໍ່ມີການຢຸດເພື່ອຂັດຈັງຫວະ, ແລະ ທັງປະໂຫຍກຈະລື່ນໄຫຼເຊື່ອມຕໍ່ກັນໄປເລີຍ. ບາດນີ້ລອງຟັງ I can’t do it. ສຽງສະຫຼະຈະຖືກຕັດອອກຢ່າງກະທັນຫັນ, ກະແສລົມຖືກປິດໄວ້, ແລະ ມັກຈະມີຈັງຫວະງຽບນ້ອຍໆກ່ອນຄຳວ່າ do. ການຢຸດຢ່າງກະທັນຫັນນັ້ນແຫຼະຄືສຽງ T ທີ່ກຳລັງເຮັດໜ້າທີ່ຂອງມັນ ໂດຍທີ່ບໍ່ເຄີຍສ້າງສຽງຄລິກທີ່ເຈົ້າລໍຖ້າຟັງເລີຍ. ຢູ່ກາງປະໂຫຍກ, ສຽງ T ຂອງຄຳວ່າ can’t ແທບຈະເປັນການຢຸດສຽງທີ່ບໍ່ພົ່ນລົມອອກມາ (unreleased stop) ຄືກັບແມ່ກົດຂອງລາວ, ຫຼື ອາດຈະເປັນ glottal stop (ການກັກລົມໄວ້ໃນຄໍ) ຄືກັບຈັງຫວະສະດຸດກາງຄຳໃນເວລາທີ່ເຮົາຮ້ອງ «ອ໋ະ-ໂອ໊» ຕອນຕົກໃຈ — ຈັງຫວະຢຸດສັ້ນໆນັ້ນເກີດຈາກການປິດເສັ້ນສຽງໄວໆແລ້ວປ່ອຍ. ໃນການເວົ້າທີ່ໄວທີ່ສຸດ, ສຽງຢຸດນັ້ນອາດຈະຫາຍໄປໝົດເລີຍ, ເຫຼືອພຽງ can’t go ທີ່ເປັນສຽງສະຫຼະຍາວທີ່ຖືກເນັ້ນ ແລະ ມີສຽງອອກທາງດັງ ແລ້ວແລ່ນຊື່ເຂົ້າໄປຫາສຽງ g ເລີຍ, ແຕ່ຄົນອາເມລິກາກໍ່ຍັງໄດ້ຍິນເປັນ can’t ຢູ່ດີ, ເພາະຖ້າມັນເປັນ can ໃນຕຳແໜ່ງນັ້ນ ມັນຈະຕ້ອງເປັນສຽງ k’n ທີ່ເບົາ ແລະ ຖືກກືນຫາຍໄປແລ້ວ. ບໍ່ວ່າຈະເປັນແບບໃດກໍ່ຕາມ, ຫູຂອງເຈົ້າຈະຈັບສັນຍານແບບດຽວກັນໄດ້: ນັ້ນຄືການຢຸດທີ່ກະທັນຫັນ ແລະ ຫ້ວນ, ຫຼື ຂອບສຽງທີ່ສະດຸດບ່ອນທີ່ເຄີຍມີການຢຸດສຽງມາກ່ອນ.
ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ເປັນຫຍັງການພະຍາຍາມອອກສຽງ T ໃຫ້ຊັດເຈນຈຶ່ງສົ່ງຜົນເສຍໃນເວລາທີ່ເຈົ້າເວົ້າ. ການຕັ້ງໃຈອອກສຽງແບບ kan-tuh ທີ່ພົ່ນສຽງ T ອອກມາພ້ອມກັບມີສຽງສະຫຼະນ້ອຍໆຕາມຫຼັງນັ້ນ ຟັງເບິ່ງແປກຫູສຳລັບຄົນເຈົ້າຂອງພາສາຫຼາຍກວ່າການຕັດສຽງ T ຖິ້ມໄປເລີຍ. ສັນຍານທີ່ເຂົາຈັບ ບໍ່ແມ່ນການພົ່ນລົມ. ມັນຄືການຢຸດ (brake). ຈົ່ງເວົ້າຄຳວ່າ can’t ດ້ວຍສະຫຼະທີ່ຍາວ ແລະ ເຕັມ, ຈາກນັ້ນກໍ່ພຽງແຕ່ປິດມັນລົງ, ປິດລຳຄໍ ຫຼື ໃຊ້ລີ້ນເພື່ອຢຸດສຽງໄວ້ກົງນັ້ນ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ມີລົມເລັດລອດອອກມາ. ການຈົບສຽງທີ່ຫ້ວນໆແບບນັ້ນແຫຼະ ຄື ສຽງ T ສຳລັບຄົນອາເມລິກາ.
ດັ່ງນັ້ນ, ສັນຍານທັງສອງຢ່າງຈຶ່ງຊ້ອນກັນ. Can ຈະສັ້ນ, ເບົາ, ແລະ ລື່ນໄຫຼ. ສ່ວນ can’t ຈະຍາວ, ຖືກເນັ້ນສຽງ, ແລະ ຢຸດສະງັກ. ເຈົ້າສາມາດໄດ້ຍິນຄວາມຍາວ, ແລະ ເຈົ້າສາມາດໄດ້ຍິນຄວາມງຽບທີ່ຕາມຫຼັງການຢຸດນັ້ນ, ເຊິ່ງມັນຊັດເຈນກວ່າການທີ່ເຈົ້າຈະໄດ້ຍິນສຽງ T ຫຼາຍ.
ຂໍ້ຍົກເວັ້ນ: ເມື່ອ can ບໍ່ຍອມຫຼຸດສຽງ
ມີບ່ອນໜຶ່ງທີ່ can ຍັງຄົງຮັກສາສະຫຼະເຕັມຂອງມັນໄວ້ ແລະ ທຳລາຍກົດທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງ, ແລະ ເຈົ້າຈະພົບກັບກໍລະນີນີ້ຢູ່ສະເໝີ: ນັ້ນກໍ່ຄືເມື່ອ can ຖືກເນັ້ນສຽງ (stressed). ນັ້ນຄືກໍລະນີໃນການຕອບແບບສັ້ນໆ (Can you come? Yes, I can), ໃນການເນັ້ນໜັກ (I can do it, I promise), ແລະ ທຸກບ່ອນທີ່ can ຕັ້ງຢູ່ທ້າຍວະລີໂດຍບໍ່ມີຄຳກິລິຍາຕາມຫຼັງ (I can, but I’d rather not). ໃນທຸກກໍລະນີເຫຼົ່ານີ້, can ແມ່ນຄຳສຸດທ້າຍ ຫຼື ຄຳທີ່ດັງທີ່ສຸດ, ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງໄດ້ຮັບສຽງ /kæn/ ທີ່ເຕັມ, ຍາວ, ແລະ ຊັດເຈນ. ມັນຈະບໍ່ຫຼຸດສຽງລົງ.
ເຊິ່ງນັ້ນເຮັດໃຫ້ສັນຍານທີ່ເຈົ້າຫາຮຽນຮູ້ມາຕ້ອງປ່ຽນໄປ. ໃນຄູ່ Yes, I can ທຽບກັບ No, I can’t, ຕອນນີ້ກິລິຍາຊ່ວຍທັງສອງໂຕລ້ວນແຕ່ມີສະຫຼະເຕັມ ແລະ ຖືກເນັ້ນສຽງ, ດັ່ງນັ້ນຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ “ຫຼຸດສຽງ ທຽບກັບ ສຽງເຕັມ” ຈຶ່ງຫາຍໄປ. ຖ້າຈະມີຫຍັງປ່ຽນແປງ, ຄວາມຍາວຂອງສຽງອາດຈະສະຫຼັບກັນຊໍ້າ: can’t ຈະຖືກຕັດໃຫ້ສັ້ນລົງກ່ອນສຽງ t ທີ່ບໍ່ມີສຽງກ້ອງ (voiceless), ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ພາສາອັງກິດມັກຈະເຮັດກັບສະຫຼະໃດໆກໍ່ຕາມທີ່ຢູ່ໜ້າຕົວສະກົດ voiceless, ໃນຂະນະທີ່ can ທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງນັ້ນບໍ່ມີພະຍັນຊະນະມາກະທົບໃຫ້ມັນສັ້ນລົງ ຈຶ່ງຮັກສາຄວາມຍາວເຕັມຂອງມັນໄວ້ໄດ້. ແຕ່ສັນຍານທີ່ຊັດເຈນກວ່າຄືຕອນທ້າຍຂອງຄຳ. can ທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງຈະຈົບລົງແບບເປີດ ແລະ ສາມາດຄາງສຽງໃນຄໍໄດ້: ເຈົ້າສາມາດລາກສຽງ n ໂຕສຸດທ້າຍໃຫ້ຍາວຕໍ່ໄປໄດ້, ດັງ caaannn. ສ່ວນ can’t ຈະຈົບລົງດ້ວຍການຢຸດ, ສຽງສະຫຼະມັກຈະອອກທາງດັງແລ້ວກໍ່ຖືກຕັດອອກ, kan(t), ເຊິ່ງມີພື້ນທີ່ແຂງໆກັ້ນຢູ່ລຸ່ມ ແລະ ບໍ່ມີທາງທີ່ຈະຄາງສຽງຜ່ານມັນໄປໄດ້. ຄຳໜຶ່ງເຈົ້າສາມາດລາກສຽງ ແລະ ຮັກສາມັນໄວ້ໄດ້; ສ່ວນອີກຄຳໜຶ່ງຈະຢຸດສະງັກທັນທີ.
ມັນມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນທີ່ແທ້ຈິງອີກຢ່າງໜຶ່ງເຊິ່ງເປັນໄປໃນທາງກົງກັນຂ້າມ. ໃນຕອນທ້າຍຂອງປະໂຫຍກ, ຫຼື ກ່ອນທີ່ຈະມີການຢຸດພັກ, ສຽງ T ຂອງ can’t ຈະມີໂອກາດດີທີ່ສຸດທີ່ຈະປະກົດອອກມາ, ເພາະບໍ່ມີຄຳສັບອື່ນຕາມຫຼັງມາກືນສຽງມັນ. ປະໂຫຍກ No, I can’t. ທີ່ເວົ້າແບບໂດດໆ ມັກຈະມີສຽງ T ທີ່ແທ້ຈິງປ່ອຍອອກມາ (ເຖິງຈະເປັນ glottal T ກໍ່ຕາມ). ດັ່ງນັ້ນ, ກົດຂອງບົດຄວາມນີ້ທີ່ວ່າ ເຊົາຊອກຫາສຽງ T ແມ່ນໝາຍເຖິງຢູ່ເຄິ່ງກາງຂອງປະໂຫຍກ, ເຊິ່ງເປັນຈຸດທີ່ເຈົ້າຈະຕ້ອງຕັດສິນໃຈແຍກແຍະລະຫວ່າງ can ກັບ can’t ເກືອບທັງໝົດໃນຊີວິດປະຈຳວັນ. ແຕ່ຖ້າມັນຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກ ເຈົ້າກໍ່ສາມາດອອກສຽງ T ໄດ້ເລີຍຖ້າມັນມີຢູ່. ພຽງແຕ່ຢ່າລໍຖ້າຟັງມັນໃນເວລາທີ່ຄຳສັບຢູ່ກາງປະໂຫຍກ, ເພາະມັນຈະບໍ່ມີວັນອອກມາໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ຍິນ.
ຝຶກຫູຂອງເຈົ້າກ່ອນຝຶກປາກ
ນີ້ຄືສ່ວນທີ່ເຮັດໃຫ້ຄູ່ຄຳສັບນີ້ແຕກຕ່າງຈາກການແກ້ໄຂການອອກສຽງທົ່ວໄປ: ເຈົ້າບໍ່ສາມາດສ້າງຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ເຈົ້າເອງຍັງຟັງບໍ່ອອກໄດ້, ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ກໍ່ລີ້ຊ້ອນຢູ່ໃນສັນຍານທີ່ຫູຂອງເຈົ້າເຄີຍຖືກສອນໃຫ້ມອງຂ້າມ. ເຈົ້າເຄີຍຖືກສອນໃຫ້ຟັງຫາສຽງ T, ດັ່ງນັ້ນຄວາມສົນໃຈຂອງເຈົ້າຈຶ່ງໄປຕົກຢູ່ທີ່ທ້າຍຄຳສັບ, ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ການແກ້ໄຂຄືການຍ້າຍຄວາມສົນໃຈຂອງເຈົ້າໄປທີ່ສະຫຼະ ແລະ ການຢຸດສຽງ, ແລະ ນັ້ນເປັນທັກສະການຟັງກ່ອນທີ່ມັນຈະກາຍເປັນທັກສະການເວົ້າ. ນີ້ຄືແນວຄິດເລື່ອງ perception-before-production (ການຮັບຮູ້ກ່ອນການຜະລິດ) ໃນຮູບແບບທີ່ບໍລິສຸດທີ່ສຸດ: ປັບປ່ຽນວິທີຟັງຂອງຫູກ່ອນ, ແລ້ວປາກຈຶ່ງຈະມີຕົ້ນແບບໃຫ້ກ໊ອບປີ້ຕາມ.
ນີ້ຄືສາມວິທີໃນການຝຶກຫູ ໂດຍລຽງລຳດັບຄວາມຍາກຄ່າວໆ:
- ຊອກຫາໃນການເວົ້າຕົວຈິງ. ເລືອກເອົາລາຍການຫຍັງກໍ່ໄດ້ທີ່ມີບົດສົນທະນາພາສາອາເມລິກາແບບທຳມະຊາດ, ເຊັ່ນ: ລາຍການໂທລະທັດ ຫຼື ພອດແຄສ (podcast), ແລ້ວຟັງຫາສະເພາະຄຳວ່າ can ກັບ can’t. ກ່ອນທີ່ປະໂຫຍກຈະຈົບລົງ, ລອງທວາຍເບິ່ງ: ກິລິຍາຊ່ວຍໂຕນັ້ນຖືກກືນສຽງໄປ, ຫຼື ວ່າມັນຍາວ ແລະ ຖືກຢຸດສະງັກ? ຈາກນັ້ນກໍ່ປ່ອຍໃຫ້ບໍລິບົດອ້ອມຂ້າງເປັນຕົວສະເລີຍຄຳຕອບ. ເຈົ້າຈະທວາຍຜິດຫຼາຍໃນຕອນທຳອິດ, ແລະ ນັ້ນກໍ່ເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ: ການຄາດເດົາແລ້ວໄດ້ຍິນຄຳຕອບທີ່ຖືກຕ້ອງ ຄືວິທີທີ່ຫູຂອງເຈົ້າຮຽນຮູ້ທີ່ຈະເຊື່ອໃຈສະຫຼະແທນທີ່ຈະເປັນສຽງ T.
- ບັງຄັບໃຫ້ເລືອກ, ໂດຍບໍ່ມີບໍລິບົດ. ໃຫ້ແອັບອ່ານອອກສຽງ (text-to-speech) ຫຼື ໝູ່ທີ່ໃຈເຢັນໆ ອ່ານລາຍຊື່ປະໂຫຍກ I ___ make it ໃນຄວາມໄວປົກກະຕິ, ໂດຍສຸ່ມໃຊ້ can ຫຼື can’t, ແລ້ວໃຫ້ເຈົ້າຊີ້ໄປທີ່ຄຳທີ່ເຈົ້າໄດ້ຍິນ. ໃຫ້ຄະແນນໂຕເອງ. ເມື່ອເຈົ້າສາມາດຕອບຖືກສິບເທື່ອລວດ ໂດຍອາໄສພຽງຄວາມຍາວຂອງສະຫຼະ ແລະ ສຽງຢຸດ, ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າໝວດໝູ່ເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຫົວຂອງເຈົ້າແລ້ວ.
- ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ສັນຍານ, ບໍ່ແມ່ນຕົວອັກສອນ. ທຸກໆຄັ້ງ, ຈົ່ງບັງຄັບຕົວເອງໃຫ້ຕອບຄຳຖາມທີ່ຖືກຕ້ອງ. ບໍ່ແມ່ນ “ຂ້ອຍໄດ້ຍິນສຽງ T ບໍ່”, ແຕ່ໃຫ້ຖາມວ່າ “ກິລິຍາຊ່ວຍນັ້ນເບົາ ແລະ ໄວ, ຫຼື ວ່າມັນຍາວ ແລະ ຢຸດສະງັກ”. ການປ່ຽນຄຳຖາມໃໝ່ນີ້ຄືທາງອອກທີ່ດີທີ່ສຸດ.
ທັງໝົດນີ້ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຫ້ເຈົ້າອອກສຽງເລີຍແມ້ແຕ່ນ້ອຍ. ເມື່ອຫູຂອງເຈົ້າສາມາດແຍກ can ກັບ can’t ອອກຈາກກັນໄດ້ຢ່າງບໍ່ຍາກລຳບາກ, ການຜະລິດຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ອອກມາກໍ່ຈະເປັນໄປແບບອັດຕະໂນມັດ: ຫຼຸດສຽງ can, ແລ້ວເນັ້ນໜັກ ແລະ ຢຸດສຽງ can’t. ປະໂຫຍກທາງລຸ່ມນີ້ແມ່ນສຳລັບຂັ້ນຕອນທີສອງນັ້ນ, ແຕ່ຈົ່ງອ່ານມັນດ້ວຍການເປີດຫູຟັງກ່ອນເປັນອັນດັບທຳອິດ.
ປະໂຫຍກສຳລັບຝຶກຊ້ອມ
ຟັງກ່ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງເວົ້າຕາມ. ເປີດສຽງແຕ່ລະແຖວ ແລະ ຕັດສິນໃຈວ່າເຈົ້າໄດ້ຍິນຄຳໃດກ່ອນທີ່ເຈົ້າຈະອ່ານມັນ, ຈາກນັ້ນເວົ້າຕາມສອງເທື່ອ. ໃນແຖວທີ່ມີຄຳວ່າ can, ຈົ່ງປ່ອຍໃຫ້ຄຳນີ້ແທບຈະຈາງຫາຍໄປແລ້ວເອົານໍ້າໜັກໄປລົງທີ່ຄຳກິລິຍາ. ໃນແຖວທີ່ມີຄຳວ່າ can’t, ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ສະຫຼະຍາວ ແລະ ຢຸດມັນຢ່າງກະທັນຫັນ, ໂດຍບໍ່ມີສຽງ T ພົ່ນອອກມາຢູ່ທ້າຍຄຳ. ແຖວທີຫົກ ແລະ ທີເຈັດຄືການຕອບແບບສັ້ນໆຈາກພາກທີສີ່. ໃນແຖວທີຫົກ, ສັງເກດເບິ່ງວ່າຄຳວ່າ can ໂຕທຳອິດຍັງຄົງຫຼຸດສຽງລົງ (ເພາະມັນເປັນກິລິຍາຊ່ວຍຂອງຄຳຖາມ) ໃນຂະນະທີ່ຄຳວ່າ can ໂຕສຸດທ້າຍຈະໄດ້ຮັບຂະໜາດສຽງເຕັມຂອງມັນຄືນມາ; ສ່ວນແຖວທີເຈັດແມ່ນປະໂຫຍກປະຕິເສດ, can’t ຈະລົງທ້າຍດ້ວຍສຽງຢຸດ.
- I can come, but I can't stay. I can come, but I can't stay.
- Sorry, I can't hear you. Sorry, I can't hear you.
- Sure, I can do that. Sure, I can do that.
- We can't afford it right now. We can't afford it right now.
- She can drive, but she can't park. She can drive, but she can't park.
- Can you make it? Yes, I can. Can you make it? Yes, I can.
- No, I can't, sorry. No, I can't, sorry.
- They can meet us later. They can meet us later.
- I can't believe it worked. I can't believe it worked.
- I can help, I just can't promise. I can help, I just can't promise.
ຖ້າແຖວທີ່ມີຄຳວ່າ can ຮູ້ສຶກວ່າເບົາເກີນໄປໃນປາກຂອງເຈົ້າ, ເຈົ້າອາດຈະກຳລັງເຮັດຖືກແລ້ວ. ຜູ້ຮຽນພາສາອັງກິດມັກຈະຫຼຸດສຽງນ້ອຍເກີນໄປ, ແທບຈະບໍ່ເຄີຍມີໃຜຫຼຸດສຽງຫຼາຍເກີນໄປ. ຈົ່ງປ່ອຍໃຫ້ຄຳນີ້ຫຼີກທາງໄປຊະ.
ພາສາແມ່ທີ່ຕ່າງກັນ ຈັດການກັບເລື່ອງນີ້ແນວໃດ
ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງເຈົ້າຂຶ້ນຢູ່ກັບສອງນິໄສທີ່ພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າໃຫ້ມາ: ພາສານັ້ນມີການຫຼຸດສຽງພະຍາງທີ່ບໍ່ໄດ້ເນັ້ນ (unstressed syllables) ຫຼື ບໍ່, ແລະ ມັນຈັດການກັບພະຍັນຊະນະຢູ່ທ້າຍຄຳແນວໃດ. ພາສາທີ່ມັກອອກສຽງສະຫຼະທຸກໂຕໃຫ້ເຕັມຈະເຮັດໃຫ້ການຫຼຸດສຽງ can ເປັນເລື່ອງຍາກ; ພາສາທີ່ມັກປ່ອຍລົມ ຫຼື ຕື່ມສຽງໃສ່ພະຍັນຊະນະທ້າຍຄຳຈະເຮັດໃຫ້ການຢຸດສຽງ can’t ຢ່າງສະອາດນັ້ນຍາກຂຶ້ນ. ຊອກຫາແຖວຂອງເຈົ້າ; ມັນເປັນພຽງຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຄຳຕັດສິນ.
| ພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າ | ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບ can ແລະ can’t | ສິ່ງທີ່ຕ້ອງຝຶກຝົນ |
|---|---|---|
| ລາວ | ເນື່ອງຈາກພາສາລາວມັກອອກສຽງທຸກພະຍາງໃຫ້ມີນໍ້າໜັກເທົ່າກັນ (syllable-timed), ຄຳວ່າ can ຈຶ່ງມັກຖືກອອກສຽງເຕັມໂດຍບໍ່ຫຼຸດສຽງລົງ. ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາລາວມີຕົວສະກົດທີ່ເປັນສຽງຢຸດ (ແມ່ກົດ) ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ການຢຸດສຽງໃນຄຳວ່າ can’t ເປັນເລື່ອງງ່າຍ. | ໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຕົວສະກົດແມ່ກົດຂອງລາວໃນການຢຸດສຽງ can’t ໃຫ້ຫ້ວນ. ຈາກນັ້ນ, ຕ້ອງຝຶກຫຼຸດສຽງ can ໃຫ້ກາຍເປັນສຽງ schwa ທີ່ເບົາ ແລະ ສັ້ນແທນການອອກສຽງເຕັມ. |
| ແອັສປາຍ (Spanish) | ເປັນພາສາທີ່ອອກສຽງທຸກພະຍາງເທົ່າກັນ (syllable-timed) ແລະ ຕ້ານທານຕໍ່ສະຫຼະສຽງເບົາ, ດັ່ງນັ້ນ can ຈຶ່ງຮັກສາສຽງ kan ທີ່ເຕັມໄວ້ແທນທີ່ຈະຫຼຸດສຽງ, ແລະ ສຽງ T ສຸດທ້າຍກໍ່ຖືກປ່ອຍອອກມາຢ່າງເຕັມທີ່, ບາງຄັ້ງມີສຽງສະຫຼະເບົາໆຕາມຫຼັງມານຳ (kan-tuh) | ປ່ອຍໃຫ້ can ຫຍໍ້ຕົວລົງເປັນສຽງ schwa ແລະ ເອົາການເນັ້ນສຽງໄປໃສ່ທີ່ກິລິຍາຫຼັກ. ຈົບຄຳວ່າ can’t ດ້ວຍການຢຸດສຽງທີ່ແຂງແຮງ ໂດຍບໍ່ມີສຽງຫຍັງລາກຍາວຕາມຫຼັງ. |
| ປອກຕຸຍການ (ບຣາຊິນ) | ມັກມີສຽງສະຫຼະແຊກເຂົ້າມາຫຼັງຈາກສຽງ T (kan-chee), ແລະ can ຍັງຄົງຮັກສາສຽງເຕັມ ແລະ ຊັດເຈນ | ຕັດສຽງສະຫຼະທີ່ລາກຍາວນັ້ນຖິ້ມໄປ ເພື່ອໃຫ້ can’t ຈົບລົງທັນທີທີ່ສຽງສະຫຼະຢຸດ. ຫຼຸດສຽງ can ໃຫ້ເປັນພຽງພະຍາງທີ່ຖືກກືນຖິ້ມ. |
| ຍີ່ປຸ່ນ (Japanese) | ພະຍາງທີ່ເປີດຈະບໍ່ຈົບລົງດ້ວຍສຽງຢຸດ, ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງມັກມີການຕື່ມສະຫຼະໃສ່ຫຼັງສຽງ T ເຮັດໃຫ້ can’t ອອກມາເປັນ kyan-to, ເປັນຈັງຫວະເພີ່ມເຕີມໃນບ່ອນທີ່ຄຳສັບຄວນຈະຢຸດລົງ | ຕັດສະຫຼະໂຕສຸດທ້າຍຖິ້ມແລ້ວຢຸດຄຳສັບຢ່າງກະທັນຫັນ. ຫຼຸດສຽງ can ໃຫ້ສັ້ນລົງຈົນເກືອບຈະຫາຍໄປກ່ອນຮອດຄຳກິລິຍາ. |
| ເກົາຫຼີ (Korean) | ຕົວສະກົດສຸດທ້າຍໃນພາສາເກົາຫຼີເປັນສຽງຢຸດທີ່ບໍ່ພົ່ນລົມຢູ່ແລ້ວ, ເຊິ່ງຖືກຕ້ອງພໍດີສຳລັບການຢຸດສຽງຂອງ can’t; ສິ່ງທີ່ຂາດຫາຍໄປຄືການຫຼຸດສຽງສະຫຼະ | ໃຊ້ການຢຸດສຽງທີ່ບໍ່ພົ່ນລົມແບບທຳມະຊາດນັ້ນສຳລັບຄຳວ່າ can’t. ຈາກນັ້ນກໍ່ຫຼຸດນໍ້າໜັກຂອງ can ໃຫ້ກາຍເປັນສຽງ schwa ແທນທີ່ຈະເປັນສະຫຼະທີ່ເຕັມ ແລະ ສະໝໍ່າສະເໝີ. |
| ຈີນກາງ (Mandarin) | ເປັນພາສາທີ່ອອກສຽງທຸກພະຍາງເທົ່າກັນ ພ້ອມກັບມີສະຫຼະເຕັມທີ່ຮອງຮັບສຽງວັນນະຍຸດ, ດັ່ງນັ້ນ can ຈຶ່ງບໍ່ຖືກຫຼຸດສຽງ, ແລະ ສຽງ T ສຸດທ້າຍກໍ່ມັກຈະຖືກຕັດຖິ້ມໂດຍບໍ່ມີການລາກສຽງຍາວມາແທນທີ່ | ຕ້ອງຫຼຸດສຽງ can ລົງໃຫ້ຫຼາຍ. ສຳລັບ can’t, ໃຫ້ຮັກສາສຽງສະຫຼະໃຫ້ຍາວ ແລະ ຢຸດມັນຢ່າງກະທັນຫັນ ເຖິງແມ່ນວ່າສຽງ T ຈະຫາຍໄປກໍ່ຕາມ. |
| ຝຣັ່ງ (French) | ການເນັ້ນສຽງມັກຈະຢູ່ທ້າຍວະລີ ແລະ ສະຫຼະຍັງຄົງເຕັມສຽງຢູ່ສະເໝີ, ດັ່ງນັ້ນ can’t ອາດຈະບໍ່ໄດ້ຮັບນໍ້າໜັກເພີ່ມເຕີມຕາມທີ່ມັນຕ້ອງການ, ແລະ ພະຍັນຊະນະໂຕສຸດທ້າຍກໍ່ອາດຈະງຽບຫາຍໄປ | ໃຫ້ການເນັ້ນສຽງ (stress) ແລະ ຄວາມຍາວທີ່ແທ້ຈິງແກ່ can’t. ເຮັດໃຫ້ສະຫຼະຍາວ ແລະ ຢຸດສະງັກ, ບໍ່ແມ່ນເບົາ ແລະ ລາກສຽງຍາວ. |
| ເຢຍລະມັນ (German) | ຕົວສະກົດສຸດທ້າຍມັກຈະຖືກປ່ອຍອອກມາຢ່າງຊັດເຈນ, ເຮັດໃຫ້ can’t ກາຍເປັນ kant-uh ທີ່ຊັດເຈນເກີນໄປ | ບໍ່ຕ້ອງປ່ອຍລົມສຽງ T ໂຕສຸດທ້າຍ. ປິດສຽງແລ້ວຢຸດໄວ້ກົງນັ້ນ, ບໍ່ໃຫ້ມີລົມພົ່ນ ແລະ ບໍ່ມີສະຫຼະຕາມຫຼັງ. |
| ຫວຽດນາມ (Vietnamese) | ຕົວສະກົດສຸດທ້າຍເປັນແບບບໍ່ພົ່ນລົມ ຫຼື ຖືກຕັດຖິ້ມ, ເຊິ່ງເໝາະສົມກັບການຢຸດສຽງຢູ່ແລ້ວ, ແຕ່ການອອກສຽງທຸກພະຍາງເທົ່າກັນເຮັດໃຫ້ can ບໍ່ຖືກຫຼຸດສຽງ ແລະ can’t ບໍ່ໄດ້ຮັບການເນັ້ນສຽງ | ການລົງທ້າຍແບບບໍ່ພົ່ນລົມເປັນຂໍ້ໄດ້ປຽບ. ຈົ່ງເພີ່ມຄວາມຍາວ ແລະ ການເນັ້ນສຽງໃຫ້ກັບ can’t, ແລະ ຫຼຸດສຽງ can ໃຫ້ກາຍເປັນສຽງ schwa. |
| ຮິນດີ (Hindi) | ມັກຈະອອກສຽງທຸກພະຍາງເທົ່າກັນດ້ວຍສະຫຼະທີ່ເຕັມ ແລະ ມີການປ່ອຍລົມສຽງ T ສຸດທ້າຍ, ດັ່ງນັ້ນ can ຈຶ່ງຍັງຄົງໜັກແໜ້ນ ແລະ ທັງສອງຄຳກໍ່ອອກມາດ້ວຍນໍ້າໜັກທີ່ເກືອບເທົ່າກັນ | ຫຼຸດສຽງ can ໃຫ້ເປັນສຽງ schwa ທີ່ເບົາບາງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ can’t ຍາວຂຶ້ນ ແລະ ໜັກຂຶ້ນຢ່າງຊັດເຈນ, ໂດຍໃຫ້ສຽງ T ຖືກຢຸດໄວ້ແທນທີ່ຈະປ່ອຍລົມອອກມາ. |
| ອາຣັບ (Arabic) | ມີສະຫຼະເຕັມ ແລະ ປ່ອຍສຽງ T ອອກມາຢ່າງຊັດເຈນ, ດັ່ງນັ້ນ can ຈຶ່ງບໍ່ຫຍໍ້ຕົວລົງ ແລະ can’t ກໍ່ຈົບລົງດ້ວຍສຽງ t ທີ່ໄດ້ຍິນຊັດເຈນ | ຫຼຸດນໍ້າໜັກຂອງ can, ແລະ ຈົບຄຳວ່າ can’t ດ້ວຍການຢຸດຢ່າງກະທັນຫັນແທນທີ່ຈະເປັນສຽງ T ທີ່ປ່ອຍລົມອອກມາ. |
ທຸກໆແຖວລ້ວນແຕ່ສະຫຼຸບລົງທີ່ສອງທ່າທາງດຽວກັນຄື: ເຮັດໃຫ້ can ນ້ອຍ ແລະ ໄວ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ can’t ຍາວ ແລະ ຢຸດມັນຢ່າງກະທັນຫັນ.
ຄຳຖາມທີ່ພົບເລື້ອຍ
ຍ້ອນວ່າເຈົ້າກຳລັງຟັງຫາສຽງ T, ແລະ ຢູ່ກາງປະໂຫຍກ ສຽງ T ນັ້ນມັນບໍ່ມີໃຫ້ໄດ້ຍິນ. ຄົນອາເມລິກາຈະຕັດສຽງ T ໂຕສຸດທ້າຍຂອງ can’t ໃຫ້ເປັນສຽງຢຸດທີ່ບໍ່ພົ່ນລົມ ຫຼື glottal stop, ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງບໍ່ສ້າງສຽງຄລິກໃຫ້ໄດ້ຍິນ. ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ແທ້ຈິງນັ້ນໄປລີ້ຢູ່ບ່ອນອື່ນ: can ຈະຖືກຫຼຸດສຽງລົງໃຫ້ເປັນ /kən/ ທີ່ໄວ ແລະ ເບົາ, ໃນຂະນະທີ່ can’t ຈະຮັກສາສຽງ /æ/ ທີ່ເຕັມ, ຍາວ, ແລະ ຖືກເນັ້ນສຽງ ເຊິ່ງຈົບລົງດ້ວຍການຢຸດຢ່າງກະທັນຫັນ. ພຽງແຕ່ຍ້າຍຄວາມສົນໃຈຂອງເຈົ້າຈາກທ້າຍຄຳສັບມາທີ່ສະຫຼະ ແລະ ຄວາມຍາວ, ຄູ່ຄຳສັບນີ້ກໍ່ຈະແຍກອອກຈາກກັນໄດ້ຊັດເຈນ.
ໂດຍອາໄສຄວາມຍາວຂອງສະຫຼະ ແລະ ການເນັ້ນສຽງ (stress). ໃນຖານະທີ່ເປັນກິລິຍາຊ່ວຍ, can ຈະບໍ່ຖືກເນັ້ນສຽງ ແລະ ສັ້ນ, ມັນຖືກກືນສຽງເພື່ອໃຫ້ຄຳກິລິຍາຫຼັກໄດ້ຮັບນໍ້າໜັກແທນ: I can go ຈະຟັງຄືກັບ I k’n go. ສ່ວນ can’t ຈະຖືກເນັ້ນສຽງ, ຍາວ, ແລະ ຈົບລົງດ້ວຍການຢຸດສຽງທີ່ໜັກແໜ້ນ, ໂດຍມັກຈະມີຄວາມງຽບສັ້ນໆຕາມຫຼັງມານຳ. ຫູຂອງຄົນທີ່ເວົ້າພາສານີ້ມາແຕ່ນ້ອຍຈະຄອຍຕິດຕາມວ່າຄຳໃດເບົາ ແລະ ຮີບຮ້ອນ (can) ແລະ ຄຳໃດຍາວ ແລະ ຢຸດສະງັກ (can’t), ຈາກນັ້ນກໍ່ໃຊ້ບໍລິບົດມາຕື່ມເຕັມຊ່ອງວ່າງທີ່ເຫຼືອ.
ສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວແມ່ນ, ໂດຍສະເພາະຢູ່ເຄິ່ງກາງຂອງປະໂຫຍກ. ເມື່ອຢູ່ໜ້າຄຳອື່ນ, ສຽງ T ຂອງ can’t ມັກຈະເປັນສຽງຢຸດທີ່ບໍ່ພົ່ນລົມ ຫຼື glottal stop: ກະແສລົມຖືກຢຸດໄວ້, ແຕ່ບໍ່ມີສຽງ T ປ່ອຍອອກມາ. ແຕ່ເມື່ອຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກ ຫຼື ກ່ອນທີ່ຈະມີການຢຸດພັກ, ສຽງ T ຈະມີໂອກາດດີທີ່ສຸດທີ່ຈະປະກົດອອກມາ, ດັ່ງນັ້ນປະໂຫຍກ No, I can’t. ທີ່ຢູ່ໂດດໆ ອາດຈະລົງທ້າຍດ້ວຍສຽງ T ທີ່ຊັດເຈນ (ເຖິງຈະເປັນ glottal T ກໍ່ຕາມ). ບົດຮຽນໃນເລື່ອງນີ້ຄືໃຫ້ເຊົາລໍຖ້າຟັງສຽງ T ຢູ່ກາງປະໂຫຍກ, ບໍ່ແມ່ນໃຫ້ຄິດວ່າມັນບໍ່ເຄີຍປະກົດອອກມາເລີຍ.
ເພາະສຳນຽງມາດຕະຖານທັງສອງມີສຽງສະຫຼະທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ພາສາອັງກິດແບບອັງກິດຈະໃຊ້ສຽງ ah ທີ່ຍາວຄືໃນຄຳວ່າ father ໃຫ້ກັບຄຳວ່າ can’t /kɑːnt/, ເຊິ່ງມັນຟັງບໍ່ຄືກັບ can ເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນຄູ່ນີ້ຈຶ່ງແຍກອອກຈາກກັນໄດ້ງ່າຍ. ແຕ່ can’t ຂອງອາເມລິກາຈະໃຊ້ສະຫຼະ a ທີ່ສັ້ນຄືກັບ can /kænt/, ໂດຍມີການຍົກລີ້ນຂຶ້ນເມື່ອຢູ່ໜ້າສຽງ n. ການໃຊ້ສະຫຼະສັ້ນກຸ່ມດຽວກັນກັບ can, ບວກກັບສຽງ T ທີ່ຫາຍໄປ, ຄືສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຄູ່ນີ້ໃນສຳນຽງອາເມລິກາກາຍເປັນເລື່ອງຍາກຢ່າງແທ້ຈິງ.
ຫຼຸດສຽງ can ລົງ ແລະ ເນັ້ນສຽງທີ່ຄຳກິລິຍາທີ່ຕາມຫຼັງມັນ: ປ່ອຍໃຫ້ can ກາຍເປັນສຽງ /kən/ ທີ່ໄວ, ເກືອບຈະເປັນ k’n ເລີຍ, ໂດຍບໍ່ມີນໍ້າໜັກໃດໆຢູ່ທີ່ມັນ. ສຳລັບ can’t, ໃຫ້ເຮັດກົງກັນຂ້າມ: ຮັກສາສະຫຼະໃຫ້ຍາວ ແລະ ເຕັມ ຈາກນັ້ນກໍ່ຢຸດຄຳສັບຢ່າງກະທັນຫັນ, ປິດລຳຄໍ ຫຼື ໃຊ້ລີ້ນເພື່ອຢຸດລົມໂດຍບໍ່ໃຫ້ມີສຽງ T ປ່ອຍອອກມາ ແລະ ບໍ່ໃຫ້ມີສຽງສະຫຼະລາກຍາວຕາມຫຼັງ. ການຕັ້ງໃຈອອກສຽງແບບ kan-tuh ນັ້ນຟັງເບິ່ງເປັນທຳມະຊາດໜ້ອຍກວ່າການຢຸດສຽງຫ້ວນໆແບບທີ່ຄົນອາເມລິກາເຮັດ.
ເພາະວ່າ can ຈະຖືກຫຼຸດສຽງກໍ່ຕໍ່ເມື່ອມັນບໍ່ຖືກເນັ້ນສຽງເທົ່ານັ້ນ. ໃນການຕອບແບບສັ້ນໆ, ໃນການເນັ້ນໜັກ, ແລະ ຢູ່ທ້າຍວະລີທີ່ບໍ່ມີຄຳກິລິຍາຕາມຫຼັງ, can ຈະຖືກເນັ້ນສຽງ (stressed) ແລະ ຮັກສາສຽງ /kæn/ ທີ່ເຕັມຂອງມັນໄວ້. ໃນຄູ່ Yes, I can ທຽບກັບ No, I can’t, ສະຫຼະທັງສອງໂຕໃນຕອນນີ້ລ້ວນແຕ່ເປັນສຽງເຕັມແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ “ຫຼຸດສຽງ ທຽບກັບ ສຽງເຕັມ” ຈຶ່ງຫາຍໄປ (ຖ້າຈະມີຫຍັງປ່ຽນແປງ, can ອາດຈະຍາວກວ່າໜ້ອຍໜຶ່ງຊໍ້າ, ເພາະ can’t ຈະຖືກຕັດໃຫ້ສັ້ນລົງກ່ອນສຽງ t ທີ່ບໍ່ມີສຽງກ້ອງ ໃນຂະນະທີ່ can ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະມາກະທົບໃຫ້ມັນສັ້ນລົງ). ຕອນທ້າຍຂອງຄຳຈະເຂົ້າມາເຮັດໜ້າທີ່ແທນ: can ທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງຈະຈົບລົງດ້ວຍສຽງ n ທີ່ເປີດ ແລະ ສາມາດຄາງສຽງໃນຄໍໄດ້, ໃນຂະນະທີ່ can’t ຈະຈົບລົງດ້ວຍການຢຸດສຽງທີ່ແຂງແຮງ.
ເທື່ອໜ້າທີ່ປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງຂຶ້ນຢູ່ກັບຄຳວ່າ can ຫຼື can’t, ບໍ່ຕ້ອງໄປຕາມຫາສຽງ T. ຈົ່ງຟັງວ່າຄຳໃດຖືກກືນສຽງໄປ ແລະ ຄຳໃດໄດ້ຮັບນໍ້າໜັກສຽງແທນ. ລອງໃຊ້ເວລາຈັກໜຶ່ງອາທິດໃນການຊີ້ເລືອກຄຳທີ່ຖືກຕ້ອງ ກ່ອນທີ່ເຈົ້າຈະເລີ່ມເປີດປາກເວົ້າ, ແລ້ວຄູ່ຄຳສັບທີ່ເຄີຍຕ້ອງໄດ້ເດົາໃຈຄືການໂຍນຫຼຽນນີ້ ຈະບໍ່ຮູ້ສຶກວ່າເປັນການຄາດເດົາອີກຕໍ່ໄປ.
