ລອງອອກສຽງຄຳວ່າ banana ອອກມາແຮງໆຊ້າໆ. ມີຕົວ A ສາມຕົວໃນຄຳນີ້, ແຕ່ມີພຽງຕົວເຄິ່ງກາງເທົ່ານັ້ນທີ່ອອກສຽງເປັນສະຫຼະ A ແທ້ໆ. ຕົວ A ທຳອິດ ແລະ ຕົວສຸດທ້າຍຖືກຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ “ເອີະ” (uh) ສັ້ນໆແບບປ່ອຍສະບາຍ, ເຊິ່ງຈົບລົງກ່ອນທີ່ເຈົ້າຈະທັນໄດ້ຍິນແຈ້ງຊ້ຳ. ການຫຍໍ້ສຽງນີ້ມີຊື່ເອີ້ນ. ມັນຄືສຽງ schwa , ເຊິ່ງເປັນສຽງສະຫຼະທີ່ພົບເຫັນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນການເວົ້າພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາ. ຜູ້ຮຽນສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ຮູ້ຕົວຊ້ຳວ່າກຳລັງໄດ້ຍິນສຽງນີ້ຢູ່.
ຈັງຫວະທັງໝົດຂອງການເວົ້າແບບອາເມລິກາແມ່ນຂຶ້ນກັບສິ່ງທີ່ສຽງ schwa ອະນຸຍາດໃຫ້ປາກບໍ່ຕ້ອງເຮັດ. ສຳລັບຄົນລາວທີ່ຊິນເຄີຍກັບການອອກສຽງທຸກພະຍາງໃຫ້ແຈ້ງ ແລະ ມີສຽງວັນນະຍຸດ, ນີ້ຄືການປ່ຽນແປງທີ່ສຳຄັນ. ທຸກໆສະຫຼະທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງ (stressed) ຈະມາພ້ອມກັບສຽງ schwa ທີ່ບໍ່ຖືກເນັ້ນຢູ່ອ້ອມຂ້າງ. ຖ້າເຈົ້າອອກສຽງທຸກພະຍາງເທົ່າກັນໝົດ, ເຈົ້າຈະຟັງຄືຄົນທີ່ເວົ້າແບບລະມັດລະວັງ ແລະ ຊ້າ. ມັນຟັງອອກແຈ້ງຢູ່, ແຕ່ຈັງຫວະຈະຊ້າກວ່າການສົນທະນາຕົວຈິງໄປໜຶ່ງຈັງຫວະສະເໝີ.
ສຽງ schwa ແມ່ນສຽງທີ່ປາກຂອງເຈົ້າສ້າງຂຶ້ນເມື່ອເຈົ້າເຊົາພະຍາຍາມອອກສຽງສະຫຼະໃຫ້ແຈ້ງ. ໃນພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາ, ທຸກໆສະຫຼະທີ່ບໍ່ຖືກເນັ້ນສຽງ (unstressed) ຈະຖືກຫຍໍ້ລົງມາເປັນສຽງນີ້. ຜົນທີ່ໄດ້ຄືສຽງ “ເອີະ” ສັ້ນໆທີ່ເປັນກາງ (ສັນຍາລັກ IPA /ə/) ເຊິ່ງຈະຢູ່ໃນພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງຂອງຄຳຫຼັກ (banana → buh-NAN-uh) ແລະ ໃນຄຳເຊື່ອມ (function words) ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຕິດປະໂຫຍກເຂົ້າຫາກັນ (the → thuh, of → uhv, to → tuh). ການຮຽນຮູ້ທີ່ຈະໃຊ້ສຽງ schwa ແມ່ນການປ່ຽນແປງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດທີ່ຈະປ່ຽນຈາກການເວົ້າຄືປຶ້ມແບບຮຽນ ມາເປັນການເວົ້າຄືຄົນອາເມລິກາແທ້ໆ.
ສຽງ schwa ແມ່ນຫຍັງແທ້
ສຽງ schwa ແມ່ນສະຫຼະທີ່ປາກຂອງເຈົ້າສ້າງຂຶ້ນເມື່ອເຈົ້າອອກສຽງໂດຍບໍ່ໄດ້ຈັດຮູບປາກ. ປ່ອຍຮີມສົບຕາມສະບາຍ. ປ່ອຍຄາງກະໄຕລົງເລັກນ້ອຍ. ລີ້ນວາງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເດີມຕອນທີ່ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເວົ້າຫຍັງ. ຜົນທີ່ໄດ້ຄືສຽງ “ເອີະ” ສັ້ນໆ ແລະ ທຸ້ມ. ສັນຍາລັກ IPA ແມ່ນ /ə/, ເຊິ່ງຄືກັບຕົວ e ນ້ອຍປີ້ນຫົວ, ແລະ ນັກສະຖະສາດເອີ້ນມັນວ່າ mid-central vowel (ສະຫຼະເຄິ່ງກາງ) ເພາະຕຳແໜ່ງຂອງລີ້ນຢູ່ເຄິ່ງກາງຂອງແຜນຜັງສະຫຼະ, ບໍ່ສູງ ແລະ ບໍ່ຕ່ຳ, ບໍ່ຍື່ນໄປທາງໜ້າ ແລະ ບໍ່ຖອຍໄປທາງຫຼັງ.
ຄຸນສົມບັດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການບໍ່ມີເປົ້າໝາຍໃນການອອກສຽງ (articulatory target). ສະຫຼະພາສາອັງກິດອື່ນໆລ້ວນແຕ່ມີຕຳແໜ່ງທີ່ລີ້ນ ແລະ ປາກຂອງເຈົ້າຕ້ອງພະຍາຍາມໄປໃຫ້ເຖິງ: ຕຳແໜ່ງໜ້າສູງສຳລັບສຽງ /i/ ໃນຄຳວ່າ see, ຕຳແໜ່ງໜ້າຕ່ຳສຳລັບສຽງ /æ/ ໃນຄຳວ່າ cat, ຮີມສົບມົນໄປທາງຫຼັງສຳລັບສຽງ /u/ ໃນຄຳວ່າ food. ແຕ່ສຽງ schwa ບໍ່ມີລັກສະນະແບບນັ້ນເລີຍ. ເຈົ້າບໍ່ສາມາດຕັ້ງໃຈພະຍາຍາມອອກສຽງມັນໄດ້. ມັນຈະປາກົດຂຶ້ນກໍ່ຕໍ່ເມື່ອເຈົ້າເຊົາພະຍາຍາມເທົ່ານັ້ນ.
ສຽງທີ່ໄດ້ແມ່ນໃກ້ຄຽງກັບສຽງ /ʌ/ ໃນຄຳວ່າ fun, cup, done ຫຼາຍ. ໃກ້ຄຽງຈົນນັກສະຖະສາດມັກຈະຈັດໃຫ້ພວກມັນເປັນສຽງຍ່ອຍຂອງໜ່ວຍສຽງດຽວກັນ, ເຊິ່ງແຍກຄວາມແຕກຕ່າງດ້ວຍການເນັ້ນສຽງ (stress) ເທົ່ານັ້ນ. ມີກົດຕາຍຕົວທີ່ແຍກສອງສຽງນີ້ອອກຈາກກັນຄື: ສຽງ schwa ຈະປາກົດໃນພະຍາງທີ່ ບໍ່ເນັ້ນສຽງ ເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າພະຍາງນັ້ນຖືກເນັ້ນ, ເຈົ້າຈະໄດ້ສຽງ /ʌ/ ຫຼື ສະຫຼະເຕັມສຽງອື່ນໆ. ຖ້າບໍ່ເນັ້ນ, ເຈົ້າຈະໄດ້ສຽງ schwa. ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າສຽງ schwa ທີ່ຖືກເນັ້ນໃນພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາ.
ນີ້ຄືສາມຕົວຢ່າງເພື່ອຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງ:
| ຄຳສັບ | ພະຍາງທີ່ເນັ້ນສຽງ | ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ | ໝາຍເຫດ |
|---|---|---|---|
| fun | FUN, ເຕັມສຽງ /ʌ/ | (ບໍ່ມີ) | ມີພະຍາງດຽວທີ່ຖືກເນັ້ນສຽງ, ບໍ່ມີ schwa. |
| about | BOUT, ເຕັມສຽງ /aʊ/ | uh-, schwa /ə/ | ພະຍາງທຳອິດບໍ່ຖືກເນັ້ນ → schwa. |
| sofa | SO-, ເຕັມສຽງ /oʊ/ | -fuh, schwa /ə/ | ພະຍາງທີສອງບໍ່ຖືກເນັ້ນ → schwa. |
ຄຳດຽວກັນ, ພະຍາງທີ່ເນັ້ນຈະຮັກສາສະຫຼະເຕັມສຽງໄວ້, ສ່ວນພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນຈະຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa. ການເນັ້ນສຽງ (Stress), ບໍ່ແມ່ນການສະກົດຄຳ, ເປັນຕົວກຳນົດວ່າປາກຂອງເຈົ້າຕ້ອງເຮັດຫຍັງ.
ເປັນຫຍັງຈຶ່ງໄດ້ຍິນສຽງ schwa ຢູ່ທົ່ວທຸກບ່ອນ
ພາສາອັງກິດແມ່ນພາສາທີ່ມີຈັງຫວະຕາມການເນັ້ນສຽງ (stress-timed language). ຕ່າງຈາກພາສາລາວທີ່ແຕ່ລະພະຍາງມີເວລາ ແລະ ວັນນະຍຸດຂອງໃຜລາວ, ຈັງຫວະຂອງປະໂຫຍກພາສາອັງກິດແມ່ນຂຶ້ນກັບຈັງຫວະການເນັ້ນສຽງທີ່ຕົກໃນໄລຍະຫ່າງທີ່ເທົ່າໆກັນ, ໂດຍທີ່ທຸກຢ່າງທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງນັ້ນຈະຖືກບີບອັດໃຫ້ພໍດີກັບຈັງຫວະ. ເພື່ອໃຫ້ພໍດີ, ສະຫຼະໃນພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງຈະບໍ່ສາມາດຮັກສາຄວາມຍາວ ຫຼື ຄຸນນະພາບສຽງເຕັມທີ່ຂອງມັນໄວ້ໄດ້. ພວກມັນຈຶ່ງຫົດຕົວລົງ. ພວກມັນຖືກຫຍໍ້. ພວກມັນກາຍເປັນສຽງ schwa.
ຜົນກໍ່ຄື ສຽງ schwa ແມ່ນສະຫຼະທີ່ຖືກອອກສຽງດຸທີ່ສຸດໃນການເວົ້າພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາ. ການນັບອາດຈະແຕກຕ່າງກັນໄປຂຶ້ນກັບວ່າໃຊ້ຂໍ້ມູນໃດ ແລະ ນັບແນວໃດ, ແຕ່ການສຶກສາສ່ວນໃຫຍ່ສະຫຼຸບວ່າມັນກວມເອົາປະມານໜຶ່ງສ່ວນສີ່ ຫາ ໜຶ່ງສ່ວນສາມຂອງສະຫຼະທັງໝົດໃນການເວົ້າຕໍ່ເນື່ອງ. ບໍ່ວ່າຈະວັດແທກດ້ວຍວິທີໃດ, ສຽງ schwa ອອກມາຈາກປາກຂອງຄົນອາເມລິກາໃນແຕ່ລະມື້ຫຼາຍກວ່າສະຫຼະອື່ນໆຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
ສຽງ schwa ອາໄສຢູ່ໃນສາມບ່ອນຫຼັກໆ:
ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນໃນຄຳຫຼັກ (content words) ທີ່ມີຫຼາຍພະຍາງ. ຄຳໃດກໍ່ຕາມທີ່ຍາວກວ່າໜຶ່ງພະຍາງມັກຈະມີໜຶ່ງ ຫຼື ສອງພະຍາງທີ່ບໍ່ຖືກເນັ້ນ ເຊິ່ງຈະຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa. ຕົວຢ່າງມີຫຼວງຫຼາຍ: banana, about, sofa, supply, support, against, away, ago, alone, among. ທຸກໆສຽງ “ເອີະ” (uh) ທີ່ເຈົ້າໄດ້ຍິນໃນຕຳແໜ່ງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ ເກືອບໝັ້ນໃຈໄດ້ເລີຍວ່າມັນຄືສຽງ schwa.
ຄຳເຊື່ອມ (function words) ໃນການເວົ້າຕໍ່ເນື່ອງ. ປະໂຫຍກພາສາອັງກິດຖືກເຊື່ອມເຂົ້າຫາກັນດ້ວຍຄຳເຊື່ອມ: the, of, a, to, and, but, can, was, for, you. ເມື່ອຄຳເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ລະຫວ່າງຄຳຫຼັກໃນປະໂຫຍກ, ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນເກືອບທຸກຄັ້ງ, ພວກມັນຈະຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa. The dog ກາຍເປັນ thuh dog. Of course ກາຍເປັນ uhv course. I can do it ກາຍເປັນ I kuhn do it. ສະຫຼະເຕັມສຽງຈະກັບມາກໍ່ຕໍ່ເມື່ອຜູ້ເວົ້າຕ້ອງການເນັ້ນໜັກຄຳນັ້ນເທົ່ານັ້ນ.
ໝວດທີສາມແມ່ນແບບທີ່ສຸດໂຕ່ງທີ່ສຸດ. ບາງຄຳທີ່ຍາວໆບໍ່ພຽງແຕ່ຫຍໍ້ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງເທົ່ານັ້ນ. ພວກມັນລຶບສະຫຼະນັ້ນຖິ້ມໄປເລີຍ, ແລະ ພະຍັນຊະນະທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງກໍ່ຈະມາຕຳກັນເປັນກຸ່ມດຽວ. family ກາຍເປັນ fam-lee (ສາມພະຍາງໃນໜ້າເຈ້ຍ, ແຕ່ເຫຼືອສອງພະຍາງຕອນເວົ້າ). history ກາຍເປັນ his-tree. comfortable ຫຼຸດລົງໜຶ່ງພະຍາງ, ກາຍເປັນ komf-ter-bul (ສີ່ພະຍາງໃນໜ້າເຈ້ຍ, ເຫຼືອສາມພະຍາງຕອນເວົ້າ). ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງລະຫວ່າງ -fort- ແລະ -able ຖືກລຶບອອກ; ສຽງ schwa ທີ່ຕິດຮູບສຽງ R ຂອງ -or- ແລະ ຕົວ L ທີ່ເປັນພະຍາງໃນຕົວຂອງ -ble ຍັງຄົງຢູ່. vegetable ກາຍເປັນ vej-tuh-bul. chocolate ກາຍເປັນ chawk-luht. ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງນັ້ນຈະຫາຍໄປເລີຍໃນປາກົດການທີ່ເອີ້ນວ່າ syncope, ແລະ ພະຍັນຊະນະກໍ່ຈະຫຍັບເຂົ້າມາປິດຊ່ອງວ່າງນັ້ນ.
ທັງສາມໝວດນີ້ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນໃນປະໂຫຍກຕົວຈິງ. ໃນປະໂຫຍກ I went to the store to get a few things, ຄຳເຊື່ອມທັງສີ່ຄຳຄື to, the, to, a ລ້ວນແຕ່ຖືກຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa ທັງໝົດ. ສີ່ໃນສິບຄຳມີສຽງສະຫຼະທີ່ຖືກຫຍໍ້ລົງ.
ການເນັ້ນສຽງ (Stress) ເປັນຕົວກຳນົດສຽງສະຫຼະ
ກົດທີ່ຊົງພະລັງທີ່ສຸດສຳລັບສະຫຼະໃນພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາ:
ພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນຈະຮັກສາສະຫຼະເຕັມສຽງໄວ້. ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນຈະຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa.
ກົດຂໍ້ດຽວນີ້ອະທິບາຍປາກົດການທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຮຽນຊາວລາວສັບສົນຢູ່ຕະຫຼອດ: ຄຳດຽວກັນສາມາດອອກສຽງສະຫຼະແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຕຳແໜ່ງການເນັ້ນສຽງ. ຕົວຢ່າງທີ່ຊັດເຈນທີ່ສຸດຄືກຸ່ມຄຳວ່າ photo.
| ຄຳສັບ | ຕຳແໜ່ງເນັ້ນສຽງ | ສິ່ງທີ່ຄົນອາເມລິກາເວົ້າ |
|---|---|---|
| photograph | ພະຍາງທຳອິດ (ຫຼັກ) ແລະ ພະຍາງທີສາມ (ສຳຮອງ) | FOH-tuh-graf |
| photography | ພະຍາງທີສອງ | fuh-TAH-gruh-fee |
| photographic | ພະຍາງທີສາມ (ຫຼັກ), ພະຍາງທຳອິດ (ສຳຮອງ) | foh-tuh-GRAF-ik |
ຕົວໜັງສືບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງ. ແຕ່ສຽງສະຫຼະປ່ຽນແປງ, ຂຶ້ນກັບວ່າພະຍາງໃດຖືກເນັ້ນສຽງ. ສະຫຼະທີ່ບໍ່ຖືກເນັ້ນສຽງເລີຍເກືອບທັງໝົດຈະຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa, ໃນຂະນະທີ່ພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນການເນັ້ນຫຼັກ ຫຼື ສຳຮອງ, ຈະຮັກສາຄຸນນະພາບສຽງເຕັມຂອງມັນໄວ້. ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ພະຍາງທ້າຍ -graph ໃນຄຳວ່າ photograph ບໍ່ຖືກຫຍໍ້ສຽງລົງ, ເຖິງວ່າມັນຈະບໍ່ແມ່ນພະຍາງທີ່ດັງທີ່ສຸດກໍ່ຕາມ.
ຮູບແບບນີ້ເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດໃນພາສາອັງກິດ. democracy (ເນັ້ນພະຍາງທີສອງ) ຫຍໍ້ສະຫຼະທີໜຶ່ງ ແລະ ທີສາມລົງເປັນສຽງ schwa: duh-MAH-kruh-see. economy ກໍ່ເຊັ່ນກັນ: uh-KAH-nuh-mee. famous ມີສະຫຼະທີສອງເປັນສຽງ schwa: FAY-muhs. history, opera, balance: ທຸກຄຳທີ່ມີຫຼາຍພະຍາງລ້ວນແຕ່ປະຕິບັດຕາມກົດນີ້.
ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນໜຶ່ງ. ກົດຂໍ້ນີ້ບໍ່ໄດ້ລວມເອົາສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນທຸກຕົວແບບຮ້ອຍເປີເຊັນ. ສຽງ /i/ ຢູ່ທ້າຍຄຳວ່າ family, photography, easily, probably ຍັງຄົງຮູບເດີມ, ແລະ ສຽງ /ɪ/ ໃນຄຳລົງທ້າຍແບບບໍ່ເນັ້ນສຽງເຊັ່ນ -ic ແລະ -ed ກໍ່ເຊັ່ນກັນ. ສິ່ງທີ່ກົດຂໍ້ນີ້ຄວບຄຸມຢ່າງໜ້າເຊື່ອຖືຄືຕຳແໜ່ງສະຫຼະ A, O, U ທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ, ເຊິ່ງເປັນກໍລະນີສ່ວນໃຫຍ່. ໃນທາງປະຕິບັດ: ໃຫ້ຄິດໄວ້ກ່ອນເລີຍວ່າມັນຄືສຽງ schwa ຍົກເວັ້ນແຕ່ສະຫຼະນັ້ນຈະຟັງຄືສຽງ “ອີ” (ee) ຫຼື “ອິ” (ih) ແຈ້ງໆ.
ສິ່ງທີ່ຜູ້ຮຽນຕ້ອງເຂົ້າໃຈກໍ່ຄື ການຝຶກສຽງ schwa ບໍ່ແມ່ນການຝຶກສະຫຼະ. ມັນຄືການຝຶກຈັບຈັງຫວະການເນັ້ນສຽງ (stress). ສຽງ schwa ແມ່ນຜົນລັບທີ່ຄາດເດົາໄດ້ຈາກຮູບແບບການເນັ້ນສຽງ. ຊອກຫາພະຍາງທີ່ເນັ້ນໃຫ້ເຈິ, ແລ້ວສຽງ schwa ກໍ່ຈະໄປຕົກຢູ່ທຸກບ່ອນທີ່ເຫຼືອເອງ.
Function words — ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງພາສາອັງກິດທີ່ບໍ່ມີໃຜສອນ
ສຽງ schwa ທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງລ້ວນແຕ່ອາໄສຢູ່ໃນຄຳຫຼັກ (content words). ແຕ່ແຫຼ່ງທີ່ມາໃຫຍ່ກວ່ານັ້ນ, ແລະ ເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮຽນຜູ້ໃຫຍ່ອາດຈະຮຽນມາເປັນປີໆໂດຍທີ່ຫູບໍ່ເຄີຍຈັບສຽງໄດ້, ກໍ່ຄືຄຳເຊື່ອມ (function words) ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຕິດປະໂຫຍກເຂົ້າຫາກັນ.
Function word ຄືໜຶ່ງໃນຄຳນ້ອຍໆທີ່ເນັ້ນໂຄງສ້າງເຊິ່ງບໍ່ມີຄວາມໝາຍໃນຕົວມັນເອງ: ຄຳນຳໜ້ານາມ (the, a, an), ຄຳບຸພະບົດ (of, to, for, at, from, in), ຄຳສັນຖານ (and, but, or), ຄຳແທນນາມ (you, he, she, them), ແລະ ກິລິຍາຊ່ວຍ (can, will, was, would, should). ສ່ວນຄຳຫຼັກ (ຄຳນາມ, ຄຳກິລິຍາ, ຄຳຄຸນນາມ, ຄຳກິລິຍາວິເສດ) ແມ່ນຄຳທີ່ບອກຄວາມໝາຍ, ແລະ ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາບີບອັດຄຳເຊື່ອມເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງໜັກ.
ເກືອບທຸກຄຳເຊື່ອມມີສອງວິທີອອກສຽງຄື: ຮູບແບບເຕັມ (full form) ສຳລັບເວລາທີ່ຕ້ອງການເນັ້ນຄຳນັ້ນ, ແລະ ຮູບແບບອ່ອນ (weak form) ສຳລັບເວລາທີ່ບໍ່ເນັ້ນ. ຮູບແບບອ່ອນນີ້ເກືອບທຸກຄັ້ງຈະເປັນສຽງ schwa.
| ຄຳສັບ | ຮູບແບບເຕັມ (ເມື່ອເນັ້ນ) | ຮູບແບບອ່ອນ (ຄ່າເລີ່ມຕົ້ນ) |
|---|---|---|
| the | THEE (ເນັ້ນໜັກ) | thuh ໜ້າພະຍັນຊະນະ; thee ໜ້າສະຫຼະ |
| of | UHV | uhv (ຫຼືພຽງແຕ່ uh ໜ້າພະຍັນຊະນະ) |
| a | AY | uh |
| to | TOO | tuh |
| and | AND | uhn (ຫຼືພຽງແຕ່ n) |
| can | KAN | kuhn |
| was | WAHZ | wuhz |
| for | FOR | fer |
ໃນປະໂຫຍກອາເມລິກາທົ່ວໄປ, ຮູບແບບອ່ອນຄືຄ່າເລີ່ມຕົ້ນ. ຮູບແບບເຕັມຈະກັບມາກໍ່ຕໍ່ເມື່ອມີການເນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. I can do it (ປະໂຫຍກບອກເລົ່າປົກກະຕິ): I kuhn do it. I CAN do it (ຢືນຢັນໜັກແໜ້ນ): I KAN do it. ສຽງສະຫຼະ /æ/ ເຕັມໆໃນຄຳວ່າ can ແມ່ນໃຊ້ເພື່ອສະແດງການເນັ້ນໜັກ; ສ່ວນແບບທີ່ໃຊ້ສຽງ schwa ແມ່ນການອອກສຽງແບບປົກກະຕິໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.
ນີ້ຄືຄຳຕອບສຳລັບຄຳຖາມທີ່ຜູ້ຮຽນລະດັບສູງທຸກຄົນເຄີຍຖາມຕົວເອງໃນບາງຊ່ວງ: ເປັນຫຍັງພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາຈຶ່ງຟັງເບິ່ງຄືໄວແທ້? ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຄຳສັບໃນທຸກໆປະໂຫຍກຖືກຕັດເປົ້າໝາຍສຽງສະຫຼະອອກ. ຄຳເຊື່ອມເຮັດໜ້າທີ່ບອກໂຄງສ້າງ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມໝາຍ, ຄົນອາເມລິກາຈຶ່ງລອກຄາບພວກມັນໃຫ້ເຫຼືອພຽງສຽງ schwa ດຽວແລ້ວເຊື່ອມມັນເຂົ້າລະຫວ່າງຄຳຫຼັກ. ຄຳຫຼັກຈະລົງນ້ຳໜັກທີ່ພະຍາງເນັ້ນສຽງ; ສ່ວນຄຳເຊື່ອມຈະເຊື່ອມພວກມັນເຂົ້າຫາກັນດ້ວຍສຽງ schwa.
ຄັ້ງທຳອິດທີ່ຜູ້ຮຽນຕັ້ງໃຈອອກສຽງຄຳເຊື່ອມແບບອ່ອນ, ປະໂຫຍກນັ້ນຈະຮູ້ສຶກຄືກັບວ່າເວົ້າຜິດ. ການເວົ້າ I went to the store ໂດຍໃຫ້ທັງ to ແລະ the ເປັນສຽງ schwa ເຊັ່ນ I went tuh thuh store, ຮູ້ສຶກຄືກັບວ່າເຮົາກຳລັງລັກໄກ່, ຄືກັບກຳລັງກືນຄຳສັບ. ແຕ່ນັ້ນແຫຼະຄືວິທີທີ່ເຈົ້າຂອງພາສາອາເມລິກາທຸກຄົນອອກສຽງ. ຫູຂອງເຈົ້າໄດ້ຍິນມັນມາເປັນປີໆໂດຍທີ່ບໍ່ເຄີຍສັງເກດເຫັນມັນ.
ເມື່ອສຽງ schwa ຖືກກືນຫາຍໄປກັບສຽງຕໍ່ໄປ
ໃນພະຍາງສຸດທ້າຍທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງເຊິ່ງລົງທ້າຍດ້ວຍ L ຫຼື N (-le, -on, -en), ສຽງ schwa ຈະຫົດຕົວລົງຈົນບໍ່ມີຄວາມຍາວສຽງໃຫ້ໄດ້ຍິນ. ພະຍັນຊະນະນັ້ນຈະກາຍເປັນພະຍາງທັງໝົດແທນ. ສຽງສະຫຼະບໍ່ໄດ້ຫາຍໄປຈາກໂຄງສ້າງເດີມ, ມັນພຽງແຕ່ຖືກກືນເຂົ້າໄປ (absorbed). ສຳລັບຄົນລາວທີ່ມັກມີບັນຫາກັບຕົວສະກົດ L ແລະ N ທ້າຍຄຳຢູ່ແລ້ວ, ຈຸດນີ້ຕ້ອງໄດ້ໃສ່ໃຈເປັນພິເສດ.
ສອງກໍລະນີທີ່ພົບເລື້ອຍທີ່ສຸດຄື:
Syllabic L (ຕົວ L ທີ່ເປັນພະຍາງໃນຕົວ). ຄຳທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ schwa ທີ່ບໍ່ເນັ້ນ + L ເຊັ່ນ bottle, little, battle, total, able, purple ຕອນຂຽນຈະເບິ່ງຄືມີສະຫຼະ + L ຢູ່ທ້າຍຄຳ (-tle, -ple, -ble, -tal). ໃນການເວົ້າພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາ, ສຽງ schwa ນັ້ນສັ້ນຫຼາຍຈົນຕົວ L ກືນມັນເຂົ້າໄປເລີຍ. ເຈົ້າຈະຮູ້ສຶກເຖິງຕົວ L ເປັນພະຍາງສຸດທ້າຍທັງໝົດເລີຍ: BAH-tl, LIH-tl. ນັກສະຖະສາດຂຽນແທນສຽງນີ້ດ້ວຍສັນຍາລັກ syllabic L, ຂຽນເປັນ /l̩/.
Syllabic N (ຕົວ N ທີ່ເປັນພະຍາງໃນຕົວ). ຮູບແບບດຽວກັນນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນຄຳລົງທ້າຍ -en ຫຼື -on ຫຼັງຈາກພະຍັນຊະນະທີ່ໃຊ້ປາຍລີ້ນແຕະເພດານ — button, mountain, lesson, cotton. ສຽງ schwa ຖືກກືນເຂົ້າໄປໃນຕົວ N, ເຮັດໃຫ້ເກີດ syllabic N (/n̩/). Button ກາຍເປັນ BUH-tn, ໂດຍທີ່ຕົວ T ຖືກບລັອກດ້ວຍ glottal stop ແລະ ຕົວ N ຮັບໜ້າທີ່ເປັນພະຍາງນັ້ນ. (ສຳລັບລາຍລະອຽດເຕັມໆກ່ຽວກັບພຶດຕິກຳຂອງຕົວ T ໃນບ່ອນນີ້, ເບິ່ງ glottal stop T). ຖ້າຕາມຫຼັງພະຍັນຊະນະທີ່ໃຊ້ຮີມສົບເຊັ່ນ /m/, ສຽງ schwa ມັກຈະບໍ່ຖືກກືນ — woman ປົກກະຕິແລ້ວຈະໄດ້ຍິນເປັນ WOO-muhn, ໂດຍມີສຽງ schwa ສັ້ນໆແຕ່ຍັງໄດ້ຍິນແຈ້ງລະຫວ່າງຕົວ M ແລະ N.
ແລະ ນອກຈາກນັ້ນກໍ່ຍັງມີກຸ່ມຄຳຫຍໍ້ທີ່ພົບເລື້ອຍ ເຊິ່ງພະຍັນຊະນະຖືກລຶບ ຫຼື ລວມເຂົ້າກັນ ແລ້ວສຽງ schwa ຈາກຄຳເຊື່ອມນັ້ນລອດຊີວິດມາກາຍເປັນສະຫຼະພຽງຕົວດຽວທີ່ເຫຼືອຢູ່:
| ຮູບແບບທີ່ສະກົດ | ສິ່ງທີ່ຄົນອາເມລິກາເວົ້າ | ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ |
|---|---|---|
| going to | gonna | ສຽງ -ing ຂອງ going ຫຍໍ້ລົງເປັນ -n ແລະ ສຽງສະຫຼະປະສົມກໍ່ສັ້ນລົງ; ຕົວ T ຂອງ to ຖືກລຶບອອກລະຫວ່າງຕົວ N ແລະ schwa; ສຽງ schwa ຂອງ to ຍັງເຫຼືອຢູ່ |
| want to | wanna | ຕົວ T ທັງສອງຕົວຖືກລຶບຖິ້ມໃນກຸ່ມຄຳລະຫວ່າງ want ແລະ to; ສຽງ schwa ຂອງ to ຍັງເຫຼືອຢູ່ |
| got to | gotta | ຕົວ T ໜຶ່ງຕົວຖືກລຶບອອກ; ຕົວ T ທີ່ເຫຼືອກາຍເປັນສຽງ flap-T ລະຫວ່າງສະຫຼະ; ສຽງ schwa ຂອງ to ຍັງເຫຼືອຢູ່ |
| kind of | kinda | ສຽງ /v/ ຂອງ of ຖືກລຶບຖິ້ມ; ສຽງ schwa ຂອງ of ຍັງເຫຼືອຢູ່ |
| out of | outta | ຕົວ T ກາຍເປັນ flap-T ລະຫວ່າງສະຫຼະ; /v/ ຖືກລຶບຖິ້ມ; ສຽງ schwa ຂອງ of ຍັງເຫຼືອຢູ່ |
| have to | hafta | ສຽງ /v/ ປ່ຽນເປັນສຽງບໍ່ກ້ອງ /f/ ໜ້າຕົວ T; ສຽງ schwa ຂອງ to ຍັງເຫຼືອຢູ່ |
ຄຳເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະຖືກຂຽນເປັນ gonna / wanna / gotta ໃນການພິມແບບບໍ່ເປັນທາງການ, ແຕ່ພວກມັນບໍ່ແມ່ນຄຳສະແລງ ຫຼື ການເວົ້າແບບມັກງ່າຍ. ມັນແມ່ນຜົນລັບທາງສຽງເວົ້າທີ່ເປັນປົກກະຕິຂອງສຽງ schwa ໃນຄຳເຊື່ອມທີ່ຖືກຫຼຸດການເນັ້ນສຽງລົງ. ພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາພຽງແຕ່ຫຍໍ້ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຊ້ຳໆແບບເກົ່າຈົນການສະກົດຄຳຕ້ອງປ່ຽນຕາມ.
ວິທີອອກສຽງນີ້
ການອອກສຽງ schwa ດ່ຽວໆນັ້ນງ່າຍກວ່າການອອກສຽງສະຫຼະອື່ນໆຫຼາຍ, ເພາະມັນບໍ່ມີຫຍັງທີ່ເຈົ້າຕ້ອງເຮັດເລີຍ. ຕຳແໜ່ງປ່ອຍສະບາຍຂອງປາກກໍ່ເກືອບຈະແມ່ນສຽງນັ້ນຢູ່ແລ້ວ.
ວິທີປະຕິບັດ:
- ຜ່ອນຄາຍໃບໜ້າຂອງເຈົ້າໃຫ້ຫຼາຍກວ່າທີ່ຄິດວ່າພໍດີ. ປ່ອຍຄາງກະໄຕລົງເບົາໆ. ປ່ອຍຮີມສົບໄວ້ໃນທ່າປົກກະຕິ, ບໍ່ຢຽດອອກຄືສຽງ ee (ອີ), ບໍ່ເຮັດສົບມົນຄືສຽງ oo (ອູ). ລີ້ນວາງຢູ່ເຄິ່ງກາງຂອງປາກ.
- ອອກສຽງໂດຍບໍ່ຈັດຮູບປາກ. ເຮັດສຽງ “ເອີະ” ສັ້ນໆ. ຢ່າຫຼຸດຄາງກະໄຕລົງຄືຕອນທີ່ຈະອອກສຽງ /ʌ/ ໃນຄຳວ່າ fun. ຢ່າດຶງລີ້ນໄປທາງຫຼັງເພື່ອອອກສຽງ /ɔ/. ພຽງແຕ່ເປັ່ງສຽງອອກມາ. ຜົນທີ່ໄດ້ຄວນຈະເປັນສຽງທີ່ໄວ, ໃຊ້ພະລັງງານໜ້ອຍ, ແລະ ຟັງຄືປ່ອຍຖິ້ມຊື່ໆ.
- ເຮັດໃຫ້ໄວ. ສຽງ schwa ສັ້ນກວ່າສະຫຼະອື່ນໆທັງໝົດໃນພາສາອັງກິດ, ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວຈະຍາວພຽງເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງສະຫຼະເຕັມສຽງ ຫຼື ບາງຄັ້ງກໍ່ໜ້ອຍກວ່ານັ້ນ. ຖ້າເຈົ້າສາມາດລາກສຽງມັນໄດ້ຮອດໜຶ່ງວິນາທີ, ນັ້ນແປວ່າເຈົ້າລາກສຽງຍາວເກີນໄປ. ສຽງທັງໝົດຄວນຮູ້ສຶກຄືກັບການພົ່ນລົມຫາຍໃຈອອກພ້ອມກັບເປັ່ງສຽງ.
- ລອງໃສ່ເຂົ້າໄປໃນຄຳສັບ. ເວົ້າວ່າ uh-bout. ພະຍາງທຳອິດຄວນຈະຈົບລົງກ່ອນທີ່ເຈົ້າຈະຮູ້ຕົວຊ້ຳວ່າປາກເຮັດຫຍັງໄປ. ພະຍາງທີສອງແມ່ນຕົວທີ່ຮັບການເນັ້ນສຽງ ແລະ ມີສະຫຼະເຕັມ. ລອງເຮັດແບບດຽວກັນກັບຄຳວ່າ buh-NAN-uh: ພະຍາງທຳອິດ ແລະ ສຸດທ້າຍຜ່ານໄປໄວໆ, ສ່ວນພະຍາງເຄິ່ງກາງເປັນຕົວຮັບນ້ຳໜັກຂອງຄຳ.
- ລອງໃສ່ເຂົ້າໄປໃນປະໂຫຍກ. What about a cup of coffee? ໃນປາກຂອງຄົນອາເມລິກາ, ປະໂຫຍກນັ້ນຈະກາຍເປັນ whuh duh-BOWT uh cup uhv KAW-fee. ມີສຽງ schwa ສີ່ຕົວໃນຫົກຄຳ. ອ່ານອອກສຽງແຮງໆ ແລະ ປ່ອຍໃຫ້ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງນັ້ນເບົາລົງໄປເອງ.
ສ່ວນທີ່ຍາກທີ່ສຸດຄືການອອກສຽງໂດຍບໍ່ມີເປົ້າໝາຍໃນການອອກສຽງ (articulatory target). ສັນຊາດຕະຍານຂອງເຮົາ, ໂດຍສະເພາະສຳລັບຄົນລາວທີ່ພາສາແມ່ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ທຸກສະຫຼະຕ້ອງອອກສຽງໃຫ້ແຈ້ງ ແລະ ມີວັນນະຍຸດກຳກັບ, ຄືການພະຍາຍາມໃຫ້ຕົວຕົນ, ໃຫ້ຮູບຮ່າງ, ຫຼື ໃຫ້ຕຳແໜ່ງໃນປາກກັບສຽງ schwa ນີ້ບາງສ່ວນ. ແຕ່ສຽງ schwa ຕ້ອງການສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມ. ແຮ່ງເຈົ້າພະຍາຍາມໜ້ອຍເທົ່າໃດ, ມັນແຮ່ງຟັງອອກມາຖືກຕ້ອງຫຼາຍຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ.
ຄຳຖາມກວດສອບສຳລັບພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງໃດໜຶ່ງຄື: ຂ້ອຍກຳລັງຕັ້ງໃຈອອກສຽງສະຫຼະຢູ່ບ່ອນນີ້ຫຼືບໍ່? ຖ້າຄຳຕອບຄືແມ່ນ, ເຈົ້າອາດຈະກຳລັງອອກສະຫຼະເຕັມສຽງໃນບ່ອນທີ່ຄວນຈະເປັນສຽງ schwa.
ປະໂຫຍກສຳລັບຝຶກຊ້ອມ
ອ່ານອອກສຽງແຕ່ລະແຖວ, ແຖວລະສອງຄັ້ງ. ຕຳແໜ່ງສຽງ schwa ໄດ້ຖືກໝາຍໄວ້ໃນຄຳອ່ານແລ້ວ.
- I'll be there in a minute. Uhl bee thair in uh MIN-it.
- Can I get a glass of water? Kuhn I get uh glass uhv WAH-der?
- It's a matter of time. Its uh MAT-er uhv time.
- Tell her about it. Tell er uh-BOUT it.
- What are you doing? Whuh der ya doo-in?
- What's the problem? Whats thuh PRAH-bluhm?
- I went to the store. I went tuh thuh store.
- He's going to be late. Hees gonna bee late.
- Could you pass the salt? Kuhd ya pass thuh salt?
- Just a moment please. Just uh MOH-muhnt please.
ຖ້າປະໂຫຍກເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຮູ້ສຶກບໍ່ເປັນທາງການຈົນອຶດອັດໃນຕອນທຳອິດ, ນັ້ນຄືຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ຖືກຕ້ອງແລ້ວ. ປະໂຫຍກທີ່ຖືກຫຍໍ້ດ້ວຍສຽງ schwa ເມື່ອເບິ່ງຕາມໂຕໜັງສື ອາດເບິ່ງຄືເປັນຮູບແບບທີ່ເວົ້າບໍ່ແຈ້ງເມື່ອທຽບກັບປຶ້ມແບບຮຽນ. ແຕ່ໃນການເວົ້າ ແລະ ການຟັງແລ້ວ, ມັນຄືຮູບແບບດຽວທີ່ເຈົ້າຂອງພາສາອາເມລິກາເວົ້າອອກມາ.
ເຈົ້າເຄີຍໄດ້ຍິນສຽງນີ້ມາແລ້ວຈາກໃສ
ເຈົ້າເຄີຍໄດ້ຍິນສຽງ schwa ມາເປັນລ້ານໆເທື່ອໂດຍທີ່ບໍ່ຮູ້ຊື່ຂອງມັນ. ນີ້ຄືບາງບ່ອນທີ່ເຈົ້າສາມາດຈັບສຽງພວກມັນໄດ້ງ່າຍເປັນພິເສດ:
- ຊ່ວງເປີດລາຍການຂ່າວ Morning Edition ຂອງ NPR
ລອງຟັງຈັງຫວະການອ່ານຫົວຂໍ້ຂ່າວຂອງນັກປະກາດ. ຄຳວ່າ today, the, about, of, ແລະ to ຈະບໍ່ເຄີຍຖືກອອກສຽງເຕັມເລີຍ. ຈັງຫວະຂອງການອ່ານຂ່າວທັງໝົດແມ່ນອາໄສການຫຍໍ້ສຽງເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງໜ້າເຊື່ອຖື.
- ບາຣັກ ໂອບາມາ, ໃນທຸກໆການກ່າວສູນທອນພົດ
ໂອບາມາຄືຕົວຢ່າງທີ່ດີທີ່ສຸດສຳລັບຜູ້ຮຽນພາສາອັງກິດທີ່ຕ້ອງການຟັງສຽງ schwa. ລອງຟັງລາວເວົ້າຄຳວ່າ the United States of America. ຄຳວ່າ The, of, ພະຍາງທຳອິດຂອງ United, ແລະ ພະຍາງທຳອິດກັບພະຍາງສຸດທ້າຍຂອງ America ລ້ວນແຕ່ເປັນສຽງ schwa, ເຊິ່ງສັ້ນຈົນແຖບຈະຈັບສຽງບໍ່ທັນ. ລາວເນັ້ນໜັກແຕ່ພະຍາງທີ່ຕ້ອງເນັ້ນ ແລະ ປ່ອຍໃຫ້ທຸກຢ່າງທີ່ເຫຼືອລະລາຍໄປໝົດ.
- ນັກພາກກິລາຕອນທີ່ເກມກຳລັງໄວ
Out of bounds, down to the wire, give it up to him. ຄວາມໄວຂອງເກມບັງຄັບໃຫ້ທຸກຄຳເຊື່ອມຕ້ອງໃຊ້ຮູບແບບອ່ອນ. ມີພຽງແຕ່ຄຳຫຼັກເທົ່ານັ້ນທີ່ຮັບໜ້າທີ່ບອກຄວາມໝາຍ.
- ບົດສົນທະນາທຳມະຊາດໃນຊິດຄອມ
ປຽບທຽບລະຄອນຫຼັງຂ່າວທີ່ນັກສະແດງຕັ້ງໃຈອອກສຽງທຸກຄຳແຈ້ງເກີນໄປ ກັບ ຊິດຄອມແບບກ້ອງດຽວ (single-camera comedy) ເຊັ່ນ The Office ເຊິ່ງຈັງຫວະຈະເປັນແບບການສົນທະນາຕົວຈິງ. ບົດສົນທະນາໃນ The Office ຈະເຕັມໄປດ້ວຍສຽງ schwa. ລະຄອນຫຼັງຂ່າວຕັດພວກມັນອອກ, ຜົນກໍ່ຄືມັນຟັງເບິ່ງຄືກັບກຳລັງສະແດງຢູ່ເທິງເວທີ.
- ເພງຮິບຮັອບ ແລະ ເພງປັອບແບບສົນທະນາ
ແນວເພງທີ່ຮັກສາຈັງຫວະໃກ້ຄຽງກັບການເວົ້າ (ເພງແຣັບສ່ວນໃຫຍ່, ເພງປັອບແບບສົນທະນາ, ເພງຄັນທຣີ) ຈະຮັກສາສຽງ schwa ໃນຄຳເຊື່ອມໄວ້ຄືເກົ່າ. ການຮ້ອງເພງຄລາສສິກ, ບຣອດເວ (Broadway), ແລະ ໂອເປຣາ ມັກຈະດຶງສະຫຼະເຕັມສຽງກັບຄືນມາເພື່ອໃຫ້ສຽງດັງກັງວານ. ເຈົ້າສາມາດໄດ້ຍິນຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ພາຍໃນ 30 ວິນາທີເມື່ອປຽບທຽບເພງສອງປະເພດນີ້.
- ຄົນອ່ານປຶ້ມສຽງຕອນອ່ານບົດສົນທະນາ
ລອງຟັງຄົນອ່ານປຶ້ມສຽງຄົນໃດກໍ່ໄດ້ທີ່ອ່ານບົດສົນທະນາແບບອາເມລິກາທຳມະຊາດ. ຄຳເຊື່ອມໃນປະໂຫຍກສົນທະນາຈະລຶບສະຫຼະເຕັມສຽງຖິ້ມເກືອບໝົດ. ແຕ່ພໍອອກຈາກບົດສົນທະນາ ມາສູ່ບົດບັນຍາຍ, ສຽງ schwa ຈະໜ້ອຍລົງ ເພາະການບັນຍາຍຕ້ອງອ່ານຢ່າງລະມັດລະວັງກວ່າ.
ລອງເລືອກຟັງການສົນທະນາພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາຈັກ 60 ວິນາທີ, ຈົດສິ່ງທີ່ເຈົ້າໄດ້ຍິນ (ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ສະກົດ), ແລະ ນັບຈຳນວນພະຍາງທີ່ອອກສຽງເປັນ “ເອີະ” ຫຼື “ອິ” ຫຼື ພະຍາງທີ່ຫາຍໄປເລີຍ. ຜູ້ຮຽນສ່ວນໃຫຍ່ຈະນັບສຽງ schwa ໄດ້ປະມານ 25 ຫາ 40 ຕົວໃນການຟັງຮອບທຳອິດ. ຫຼັງຈາກຟັງແບບນີ້ໄປໄດ້ໜຶ່ງອາທິດ, ສຽງ schwa ຈະບໍ່ແມ່ນກົດທີ່ເຈົ້າຕ້ອງຈື່ອີກຕໍ່ໄປ ແຕ່ຈະກາຍເປັນສຽງທີ່ຫູເຈົ້າສາມາດສັງເກດເຫັນໄດ້ເອງ.
ພາສາແມ່ທີ່ແຕກຕ່າງກັນຮັບມືກັບສຽງນີ້ແນວໃດ
ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງເຈົ້າໃນການຝຶກສຽງ schwa ແມ່ນຂຶ້ນກັບວ່າ ພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າມີການຫຍໍ້ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງຢູ່ແລ້ວຫຼືບໍ່.
| ພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າ | ມີການຫຍໍ້ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນບໍ່? | ສິ່ງທີ່ຄວນເນັ້ນໃສ່ |
|---|---|---|
| ພາສາເຢຍລະມັນ | ✓ ແມ່ນແລ້ວ ມີສຽງ schwa ແຈ້ງໆໃນຄຳລົງທ້າຍ -e ທີ່ບໍ່ເນັ້ນ ເຊັ່ນ bitte, Sonne | ກົນໄກນີ້ຄຸ້ນເຄີຍຢູ່ແລ້ວ. ສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດຄືນຳໃຊ້ມັນກັບຄຳເຊື່ອມ ແລະ ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນໃນພາສາອັງກິດ. |
| ພາສາລັດເຊຍ | ✓ ແມ່ນແລ້ວ ກົດ akanye ຫຍໍ້ສຽງ o ທີ່ບໍ່ເນັ້ນໃຫ້ກາຍເປັນ /a/ ຫຼື /ə/ | ຫຼັກການຫຍໍ້ສຽງແບບດຽວກັນ. ໃຫ້ນຳໃຊ້ມັນກັບພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນໃນພາສາອັງກິດ ແລະ ຮູບແບບອ່ອນຂອງຄຳເຊື່ອມ. |
| ພາສາປອກຕຸຍການ (ເອີຣົບ) | ✓ ແມ່ນແລ້ວ ປອກຕຸຍການເອີຣົບລວມສຽງສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນເຂົ້າຫາ [ɨ]/[ə] ແລະ ມັກຈະລຶບພວກມັນຖິ້ມເລື້ອຍໆ — ເປັນພາສາກຸ່ມໂຣແມນທີ່ໃກ້ຄຽງກັບສຽງ schwa ອັງກິດທີ່ສຸດ | ກົນໄກນັ້ນຄຸ້ນເຄີຍຢູ່ແລ້ວ. ໃຫ້ນຳໃຊ້ມັນໃໝ່ກັບຄຳເຊື່ອມ ແລະ ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນໃນພາສາອັງກິດ. |
| ພາສາປອກຕຸຍການ (ບຣາຊິນ) | ~ ກົນໄກແຕກຕ່າງກັນ ບຣາຊິນຍົກສຽງສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນ /e/→[i] ແລະ /o/→[u] (ໂດຍສະເພາະທ້າຍຄຳ), ແຕ່ບໍ່ໄດ້ລວມສຽງເຂົ້າຫາ schwa; ພາສາປອກຕຸຍການບຣາຊິນມາດຕະຖານບໍ່ມີສຽງທີ່ທຽບເທົ່າ schwa | ເປົ້າໝາຍສຽງ schwa ແມ່ນສິ່ງໃໝ່ — ເຊິ່ງໃກ້ຄຽງກັບສະຖານະການຂອງຄົນເວົ້າພາສາສະເປນ ຫຼາຍກວ່າພາສາປອກຕຸຍການເອີຣົບ. ໃຫ້ຖືເອົາຮູບແບບອ່ອນຂອງຄຳເຊື່ອມເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ. |
| ພາສາຮິນດີ | ~ ກົນໄກແຕກຕ່າງກັນ ສຽງ schwa ແມ່ນສະຫຼະແຝງໃນທຸກພະຍັນຊະນະເທວະນາຄີ; ກົດ “schwa-deletion” ທີ່ຊື່ດັງຂອງຮິນດີກຳນົດວ່າ schwa ຕົວໃດຄວນອອກສຽງ ຫຼື ປ່ອຍງຽບ, ແຕ່ຮິນດີບໍ່ໄດ້ ຫຍໍ້ ສະຫຼະອື່ນໆໃຫ້ກາຍເປັນ schwa ແບບດຽວກັບພາສາອັງກິດ | ສຽງນັ້ນຄຸ້ນເຄີຍຢູ່ແລ້ວ. ກົດການຈັດວາງຂອງພາສາອັງກິດ (ສະຫຼະ A/O/U ທີ່ບໍ່ເນັ້ນກາຍເປັນ schwa) ຄືສິ່ງທີ່ໃໝ່. |
| ພາສາເບັງກາລີ | ~ ກົນໄກແຕກຕ່າງກັນ ສະຫຼະແຝງໃນອັກສອນເບັງກາລີແມ່ນ /ɔ/ (ສະຫຼະຫຼັງເຄິ່ງມົນ), ບໍ່ແມ່ນ schwa; ເບັງກາລີຍັງມີກົດລຶບສະຫຼະແຝງຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ແນວຄິດການຫຍໍ້ສຽງເຂົ້າຫາ schwa ນັ້ນເປັນສິ່ງແປກໃໝ່ | ສຽງ schwa ແມ່ນໃໝ່ບາງສ່ວນ (ໃກ້ຄຽງກວ່າຄົນເວົ້າພາສາສະເປນເນື່ອງຈາກການພົວພັນກັບພາສາອັງກິດໃນອາຊີໃຕ້, ແຕ່ເປົ້າໝາຍສະຫຼະບໍ່ແມ່ນສຽງດັ້ງເດີມ). ຮູບແບບອ່ອນຂອງຄຳເຊື່ອມຄືຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ. |
| ພາສາຝຣັ່ງ | ~ ກົນໄກແຕກຕ່າງກັນ e muet ເຮັດໜ້າທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນບາງຕຳແໜ່ງ, ແຕ່ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນຂອງພາສາຝຣັ່ງຮັກສາຄຸນນະພາບສຽງເຕັມໄດ້ຫຼາຍກວ່າພາສາອັງກິດ | ຫຼັກການຫຍໍ້ສຽງແມ່ນມີບາງສ່ວນ. ຮູບແບບອ່ອນຂອງຄຳເຊື່ອມຄືການປ່ຽນແປງທີ່ໃຫຍ່ກວ່າ. |
| ພາສາອາຣັບ | ~ ມີບາງສ່ວນ ພາສາອາຣັບມາດຕະຖານມີຄຸນນະພາບສະຫຼະພຽງສາມແບບ (a, i, u), ແຕ່ລະຕົວມີຮູບແບບສັ້ນ ແລະ ຍາວ; ສຽງເວົ້າທ້ອງຖິ່ນມີການຫຍໍ້ສຽງແບບບໍ່ເປັນທາງການ | ຫຼັກການນັ້ນຄຸ້ນເຄີຍຢູ່ແລ້ວ. ໃຫ້ນຳໃຊ້ກັບຄຳເຊື່ອມພາສາອັງກິດກ່ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງໃຊ້ກັບສຽງ schwa ພາຍໃນຄຳ. |
| ພາສາສະເປນ | ✗ ບໍ່ມີ ທຸກສະຫຼະຮັກສາຄຸນນະພາບສຽງເຕັມຂອງມັນໄວ້ ບໍ່ວ່າຈະເນັ້ນສຽງຫຼືບໍ່ກໍ່ຕາມ | ເປັນພາສາແມ່ທີ່ຍາກທີ່ສຸດສຳລັບການຝຶກສຽງ schwa. ແນວຄິດເລື່ອງການຫຍໍ້ສະຫຼະເປັນສິ່ງແປກໃໝ່ທັງໝົດ. ໃຫ້ເລີ່ມຈາກຮູບແບບອ່ອນຂອງຄຳເຊື່ອມ; ພວກມັນຄືຈຸດປ່ຽນແປງທີ່ເຫັນຜົນຫຼາຍທີ່ສຸດ. |
| ພາສາອິຕາລີ | ✗ ບໍ່ມີ ມີຄຸນຄ່າສະຫຼະເຕັມທຸກບ່ອນ | ຄືກັນກັບພາສາສະເປນ. ລະບົບສະຫຼະຂອງພາສາອິຕາລີມີຊື່ສຽງເລື່ອງຄວາມແຈ້ງ. ການຫຍໍ້ສຽງແມ່ນວິໄນທີ່ຕ້ອງຮຽນຮູ້ໃໝ່. |
| ພາສາຈີນກາງ | ~ ກົນໄກແຕກຕ່າງກັນ ພະຍາງສຽງເບົາ (轻声) — ຄຳຕໍ່ທ້າຍເຊັ່ນ de (的), le (了), ແລະ ພະຍາງທີສອງຂອງ bàba (爸爸), gēge (哥哥) — ຈະຫຍໍ້ຄຸນນະພາບສະຫຼະເຂົ້າຫາສະຫຼະເຄິ່ງກາງທີ່ຄ້າຍກັບ schwa, ແຕ່ສິ່ງກະຕຸ້ນແມ່ນຄຳສັບ/ໄວຍະກອນ, ບໍ່ແມ່ນການເນັ້ນສຽງ (stress) | ສຽງນັ້ນຄຸ້ນເຄີຍຈາກຄຳຕໍ່ທ້າຍສຽງເບົາ. ຄວາມທ້າທາຍໃນພາສາອັງກິດຄືການນຳໃຊ້ການຫຍໍ້ສຽງນັ້ນຢ່າງເປັນລະບົບກັບ ທຸກໆ ພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ, ບໍ່ແມ່ນແຕ່ກັບຄຳສະເພາະບາງຄຳທີ່ໃຊ້ສຽງເບົາໃນພາສາຈີນກາງ. |
| ພາສາຍີ່ປຸ່ນ | ✗ ບໍ່ມີ ຈັງຫວະຕາມໂມຣາ (mora-timed); ທຸກໂມຣາມີຄວາມຍາວເທົ່າໆກັນພ້ອມກັບຄຸນນະພາບສະຫຼະທີ່ຄົງທີ່ | ສຽງ schwa ແມ່ນກົນໄກໃໝ່, ບໍ່ແມ່ນພຽງການປັບແຕ່ງກົນໄກທີ່ມີຢູ່. ຮູບແບບອ່ອນຂອງຄຳເຊື່ອມຄືຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທີ່ງ່າຍທີ່ສຸດ. |
| ພາສາເກົາຫຼີ | ✗ ບໍ່ມີ ບໍ່ມີການເນັ້ນສຽງ (lexical stress); ຄຸນນະພາບສະຫຼະເປັນອິດສະຫຼະຈາກຈັງຫວະສຽງ | ຄ້າຍຄືກັບພາສາຍີ່ປຸ່ນ. ສຽງ schwa ແມ່ນເຄື່ອງມືໃໝ່ທີ່ຕ້ອງເພີ່ມເຂົ້າໄປ. |
ຮູບແບບທີ່ເຫັນໃນຕາຕະລາງ: ຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາທີ່ມີຈັງຫວະຕາມການເນັ້ນສຽງ ຫຼື ພາສາທີ່ມີການຫຍໍ້ສຽງບາງສ່ວນ (ເຢຍລະມັນ, ລັດເຊຍ, ປອກຕຸຍການເອີຣົບ) ຈະມີຕົ້ນທຶນທີ່ດີຢູ່ແລ້ວ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາທີ່ມີຈັງຫວະຕາມພະຍາງ (syllable-timed) ຫຼື ຕາມຈັງຫວະໂມຣາ (mora-timed) ເຊັ່ນ: ພາສາສະເປນ, ພາສາອິຕາລີ, ພາສາຍີ່ປຸ່ນ, ພາສາເກົາຫຼີ (ເຊິ່ງລວມເຖິງ ພາສາລາວ ນຳ) ຈະຕ້ອງເລີ່ມຈາກລະບົບໂຄງສ້າງທີ່ຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເຊິ່ງທຸກສະຫຼະມີສະຖານະເທົ່າທຽມກັນ. ຄົນເວົ້າພາສາຈີນກາງຢູ່ເຄິ່ງກາງ — ການຫຍໍ້ສຽງຄ້າຍໆ schwa ມີຢູ່ໃນພະຍາງສຽງເບົາ, ແຕ່ການນຳໃຊ້ມັນກັບຕຳແໜ່ງທີ່ຖືກກຳນົດດ້ວຍການເນັ້ນສຽງຄືສິ່ງທີ່ໃໝ່. ທັງສາມກຸ່ມນີ້ຈະໄປຮອດຈຸດໝາຍປາຍທາງດຽວກັນ. ແຮ່ງພາສາແມ່ຂອງເຈົ້າຕ່າງຈາກຈັງຫວະຂອງພາສາອັງກິດຫຼາຍເທົ່າໃດ, ການສ້າງຄວາມຊິນເຄີຍກັບສຽງ schwa ກໍ່ແຮ່ງຕ້ອງໃຊ້ເວລາປັບຕົວຫຼາຍຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ.
ຄຳຖາມທີ່ພົບເລື້ອຍ
ພວກມັນຟັງເບິ່ງແຖບຈະຄືກັນອ້ອຍຕ້ອຍ, ແລະ ນັກສະຖະສາດຫຼາຍຄົນກໍ່ຈັດພວກມັນເປັນສຽງຍ່ອຍຂອງໜ່ວຍສຽງດຽວກັນ, ຕ່າງກັນທີ່ການເນັ້ນສຽງເທົ່ານັ້ນ. ສຽງ schwa /ə/ ຈະປາກົດໃນພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງສະເໝີ, ຂະນະທີ່ /ʌ/ (ໃນຄຳວ່າ fun, cup, done) ຈະປາກົດໃນພະຍາງທີ່ເນັ້ນສຽງສະເໝີ. ຮູບປາກຄືກັນ; ແຕ່ບົດບາດໃນຄຳສັບຕ່າງກັນ. ການເນັ້ນສຽງເປັນຕົວກຳນົດວ່າຈະໃຊ້ສັນຍາລັກໃດ. ເບິ່ງໜ້າ ເອກະສານອ້າງອີງ FUN/Schwa ສຳລັບລາຍລະອຽດທີ່ອະທິບາຍຄວບຄູ່ກັນ.
ຍ້ອນວ່າພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາເປັນພາສາທີ່ມີຈັງຫວະຕາມການເນັ້ນສຽງ. ຈັງຫວະຂອງປະໂຫຍກຂຶ້ນກັບການລົງນ້ຳໜັກສຽງໃນໄລຍະຫ່າງທີ່ເທົ່າໆກັນ, ໂດຍທີ່ທຸກຢ່າງທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງນັ້ນຈະຖືກບີບອັດໃຫ້ພໍດີ. ການຫຍໍ້ສະຫຼະທີ່ບໍ່ເນັ້ນໃຫ້ກາຍເປັນສຽງ schwa ຄືວິທີທີ່ພາສານີ້ໃຊ້ຮັກສາຈັງຫວະນັ້ນໄວ້. ພາສາທີ່ມີຈັງຫວະຕາມພະຍາງເຊັ່ນ ພາສາສະເປນ ຫຼື ອິຕາລີ ບໍ່ມີການຫຍໍ້ສະຫຼະເພາະຈັງຫວະຂອງພວກມັນບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນກັບເລື່ອງນີ້.
ຄວນແນ່ນອນ. ການຈື່ສັນຍາລັກ /ə/ ໃນວັດຈະນານຸກົມຈະບອກໃຫ້ເຈົ້າຮູ້ວ່າສະຫຼະຕົວໃດໃນຄຳນັ້ນຖືກຫຍໍ້ສຽງ ແລະ ຕົວໃດຮັກສາສຽງເຕັມໄວ້. ວັດຈະນານຸກົມກຳລັງບອກເຈົ້າວ່າຫູຂອງເຈົ້າຄວນຈະໄດ້ຍິນສຽງຫຍັງ. ຖ້າບໍ່ມີຄວາມເຂົ້າໃຈນີ້, ຄຳອ່ານໃນວັດຈະນານຸກົມຈະກາຍເປັນພຽງແຕ່ແຖວສັນຍາລັກທີ່ເຈົ້າບໍ່ສາມາດເຊື່ອໝັ້ນໄດ້.
ພະຍາງໃດກໍ່ຕາມທີ່ບໍ່ຖືກເນັ້ນສຽງ (unstressed). ຄຳຖາມທີ່ຍາກກວ່ານັ້ນຄືການຮຽນຮູ້ວ່າພະຍາງໃດ ຖືກເນັ້ນສຽງ, ເຊິ່ງມັນແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຄຳສັບ. ສຳລັບຄຳຫຼັກໃນພາສາອັງກິດສ່ວນໃຫຍ່, ການເນັ້ນສຽງຈະຕົກຢູ່ພະຍາງສະເພາະໃດໜຶ່ງທີ່ເຈົ້າຕ້ອງຮຽນຮູ້ໄປພ້ອມກັບຄຳສັບນັ້ນ; ສ່ວນສະຫຼະປະເພດ A/O/U ອື່ນໆທັງໝົດໃນຄຳນັ້ນມັກຈະຫຍໍ້ລົງເປັນສຽງ schwa. ຄຳລົງທ້າຍ -y (ສຽງ “ອີ” ຂອງ family, easily) ແລະ ຄຳລົງທ້າຍ -ic / -ed ທີ່ບໍ່ເນັ້ນ (ສຽງ “ອິ” ຂອງ music, wanted) ແມ່ນຂໍ້ຍົກເວັ້ນຫຼັກທີ່ຍັງຮັກສາຮູບສຽງເດີມໄວ້. ວັດຈະນານຸກົມຈະໝາຍພະຍາງທີ່ຖືກເນັ້ນດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍຂີດ (apostrophe) ໄວ້ທາງໜ້າພະຍາງນັ້ນ (ເຊັ່ນ /ˈfoʊ.təˌɡræf/ ສຳລັບ photograph).
ເຂົ້າໃຈ. ພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາທີ່ບໍ່ມີສຽງ schwa ແມ່ນສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງສົມບູນ. ພຽງແຕ່ຈັງຫວະການເວົ້າຂອງເຈົ້າຈະບົ່ງບອກວ່າເຈົ້າບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງພາສາ, ແລະ ການສົນທະນາກໍ່ຈະຟັງເບິ່ງຊ້າກວ່າຄົນອ້ອມຂ້າງໜ້ອຍໜຶ່ງ, ແຕ່ບໍ່ມີໃຜເຂົ້າໃຈເຈົ້າຜິດດອກ. ເຈົ້າພຽງແຕ່ຈະຟັງຄືກັບອ່ານອອກມາຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ.
ບໍ່ແມ່ນໃນສຳນຽງອາເມລິກາທົ່ວໄປ (General American). ສຽງ schwa ຖືກກຳນົດດ້ວຍຕຳແໜ່ງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງ. ສຳນຽງອັງກິດທີ່ບໍ່ອອກສຽງ R ຕາມຫຼັງ (ເຊັ່ນ RP, SSBE) ຈະອອກສຽງສະຫຼະ NURSE ໃນຄຳທີ່ເນັ້ນສຽງເຊັ່ນ bird ຫຼື nurse ໃຫ້ເປັນສຽງ schwa ຍາວໆເຊັ່ນ /ɜː/, ໃນຂະນະທີ່ສຳນຽງອາເມລິກາທົ່ວໄປຖືວ່າສຽງນັ້ນເປັນສະຫຼະທີ່ຕິດສຽງ R /ɝ/ ແລະ ສະຫງວນ /ə/ ໄວ້ສະເພາະພະຍາງທີ່ບໍ່ເນັ້ນສຽງເທົ່ານັ້ນ.
ເກືອບຄືກັນ. ສຽງສະຫຼະໃນພະຍາງສຸດທ້າຍຂອງ sister, water, mother, better ແມ່ນສຽງ schwa ທີ່ຕິດສຽງ R, ຂຽນເປັນ /ɚ/. ມັນຄືຮູບປາກຂອງສຽງ schwa ແລ້ວຕື່ມສຽງ R ແບບອາເມລິກາເຂົ້າໄປນຳ. ປ່ອຍປາກສະບາຍຄືເກົ່າ, ແຕ່ດຶງລີ້ນໄປທາງຫຼັງ ແລະ ຍົກຂຶ້ນເລັກນ້ອຍສຳລັບສຽງ R. ສຽງ R ທີ່ປະສົມຢູ່ນີ້ແຫຼະຄືສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາມີຄຳລົງທ້າຍ “er” ທີ່ເປັນເອກະລັກ. ເບິ່ງ ເອກະສານອ້າງອີງ MOTHER R-Vowel ສຳລັບລາຍລະອຽດສະເພາະເລື່ອງນີ້.
ສຽງ schwa ແມ່ນສິ່ງທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ປາກຂອງເຈົ້າສາມາດເຮັດໄດ້ໃນຂະນະທີ່ຍັງສາມາດເປັ່ງສຽງອອກມາ. ລອງໃຊ້ເວລາຈັກໜຶ່ງອາທິດເພື່ອຝຶກຫູຂອງເຈົ້າໃຫ້ໄດ້ຍິນສຽງນີ້ໃນການສົນທະນາພາສາອັງກິດສຳນຽງອາເມລິກາຕົວຈິງ (ພອດແຄສ, ລາຍການຂ່າວ, ຫຼື ຊິດຄອມຕ່າງໆ) ແລະ ນັບສຽງ “ເອີະ” ທີ່ບໍ່ຖືກເນັ້ນໃນຊ່ວງເວລາ 60 ວິນາທີ. ພາສາບໍ່ໄດ້ໄວຂຶ້ນ. ຄຳສັບເຄິ່ງໜຶ່ງຖືກເຮັດໃຫ້ກວງຢູ່ແລ້ວຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ, ເນື້ອໃນສະຫຼະຂອງພວກມັນຖືກເຮັດໃຫ້ບາງລົງເປັນສຽງ schwa ເພື່ອໃຫ້ອີກເຄິ່ງໜຶ່ງສາມາດຮັບການເນັ້ນສຽງໄດ້. ເມື່ອເຈົ້າສາມາດໄດ້ຍິນສຽງນີ້ແຈ້ງແລ້ວ, ການໃຊ້ສຽງ schwa ໃນການເວົ້າຂອງເຈົ້າເອງກໍ່ເປັນພຽງແຕ່ເລື່ອງຂອງການປ່ອຍໃຫ້ຕົວເອງອອກສຽງແບບບໍ່ຕ້ອງພະຍາຍາມຫຼາຍເກີນໄປ.
