Idikit mo nang bahagya ang dulo ng dila mo sa ilalim ng upper front teeth mo, tapos pabugahin mo ang hangin sa maliit na puwang na ito. Yung singaw na maririnig mo, yan ang unang TH—yung tunog sa think. Ngayon, gawin mo ulit yung porma ng bibig mo pero lagyan mo na ng boses, para sa halip na sumingaw, umugong yung hangin. Yan naman ang pangalawang TH—yung nasa this. Dalawang magkaibang tunog, isinusulat gamit ang parehong dalawang letra, at bibihirang lenggwahe bukod sa English ang nagre-require sa dila na gawin ito.
Kaya ginagawa ng bibig natin ang natural nitong reaksyon sa mga bagong tunog: naghahanap ito ng pinakamalapit na tunog na pamilyar na dito. Sa atin, dahil walang dental fricative sa Filipino, ang think ay madalas nagiging tink o sink, at ang this ay nagiging dis. Kung ano ang ipinapalit mo ay isa sa pinaka-maaasahang senyales kung saan ka natutong magsalita. Madalas nga, kayang hulaan ng isang linguist kung ano ang first language mo base lang sa TH mo, bago ka pa matapos sa unang pangungusap.
Ang good news? Hindi naman mahirap gawin ang TH sound. Bago lang ito sa bibig natin. Walang kailangang special strength o timing dito. Kailangan lang masanay ng dila mo na pumwesto nang ilang milimetro pa-abante kumpara sa nakasanayan nito sa buong buhay mo.
Ang TH ay dalawang tunog na nagtatago sa isang spelling: ang voiceless /θ/ sa think, math, three, at ang voiced /ð/ sa this, mother, breathe. Pareho lang ang porma ng bibig para sa dalawa. Ang pinagkaiba lang ay kung umaandar ba ang vocal cords mo o hindi—ito rin yung parehong voiced-voiceless split na ginagawa mo na sa /s/ at /z/. Hindi ito mahirap, sadyang bago lang: dahil konti lang ang mga lenggwahe na gumagamit nito, pinapalitan ito ng karamihan ng mga English learners ng pinakamalapit na tunog na meron sa L1 nila (/s/, /f/, /t/, /d/, o /z/). Ang pag-fix nito ay madali lang—sanayin mo lang ang dila mo sa bagong pwesto gamit ang salamin.
Ano ba talaga ang dalawang TH sounds
Pareho lang ang paraan kung paano ginagawa ang dalawang TH sounds. Naka-rest ang dulo ng dila laban sa ilalim na bahagi ng upper front teeth, o kaya naman ay bahagyang nakasilip sa pagitan ng mga ngipin, habang ang hangin ay dumadaloy sa maliit na puwang sa ibabaw ng dila. Ang tawag ng mga phoneticians dito ay dental fricative: dental para sa ngipin, at fricative dahil sa friction ng hangin na pumipilit lumabas.
Sa isang bagay lang nagkakaiba ang dalawang tunog na ito. Para sa /θ/ (yung voiceless TH sa think), hindi nanginginig ang vocal cords kaya singaw lang ng hangin ang maririnig mo. Para sa /ð/ (yung voiced TH sa this), nanginginig (nagba-vibrate) ang vocal cords kaya yung singaw ay nagiging ugong (buzz). Maglagay ka ng dalawang daliri sa lalamunan mo tapos mag-switch ka sa dalawa: think, this, think, this. Yung vibration na nararamdaman mo sa this ay ang voicing, at yan ang buong pagkakaiba nila.
Ginagawa mo na rin ito nang hindi mo namamalayan. Ang /s/ at /z/ ay iisang mouth position lang din—pinapatay at binubuksan mo lang ang boses mo. Ganun din ang /f/ at /v/, at ang /t/ at /d/. Ang voiceless at voiced TH ay isa lang panibagong pair na ganito, na naka-focus sa dental position. Kung kaya mo nang sabihin ang Sue at zoo, kontrolado mo na ang tanging naghihiwalay sa dalawang TH sounds.
May ilang English words na halos pareho ang spelling pero nagiging voiced-voiceless pair, at dito mo maririnig nang malinaw ang contrast:
| Voiceless /θ/ | Voiced /ð/ | Ano ang nagbago |
|---|---|---|
| breath (noun) | breathe (verb) | may buzz sa verb, tapos nagbago ang vowel (eh → ee) |
| bath (noun) | bathe (verb) | naglagay ng voice at nagbago ang vowel sa verb |
| mouth (noun) | mouth (verb, “to mouth words”) | parehong spelling, pero voiced kapag verb |
| cloth (noun) | clothe (verb) | nagiging voiced ang TH sa verb |
Isang spelling, dalawang tunog: paano malalaman
Hindi mo malalaman sa spelling lang kung voiced o voiceless ba ang isang TH. Ang thigh at thy ay magka-rhyme at parehong nag-uumpisa sa TH, pero yung isa sumisingaw, yung isa umuugong. Pero huwag mag-alala, hindi naman ito random. May ilang maaasahang patterns na nag-a-apply sa halos lahat ng words na mae-encounter mo.
Ang mga grammar words na nag-uumpisa sa TH ay voiced (/ð/). Yung mga maliliit na words na nagco-connect at nagtuturo ng mga bagay (the, this, that, these, those, they, them, their, there, then, than, though)—lahat yan ay may buzz. Ito ang pinaka-importanteng pattern na dapat mong matutunan kasi ito ang mga pinakamadalas gamiting words sa English. Ayusin mo lang ang voiced TH mo sa the at they at automatic na na-fix mo na ang libo-libong TH sounds sa isang araw.
Ang mga content words na nag-uumpisa sa TH ay voiceless (/θ/). Nouns, verbs, at adjectives na nag-uumpisa sa TH ay sumisingaw lang: think, thing, three, thank, thin, thick, thought, through, thumb, Thursday.
Ang TH sa dulo ng word, na may spelling na -th, ay kadalasang voiceless (/θ/): bath, math, both, mouth (noun), teeth, path. Pero kapag ang word ay nagtatapos sa silent -e (-the), ito ay voiced: breathe, bathe, clothe. May isang word na sumisira sa rule na ’to na dapat mong tandaan: ang smooth ay nagtatapos sa simpleng -th pero voiced pa rin ito.
Ang TH sa gitna ng word ang medyo kumplikado. Ang mga common at araw-araw na words (mostly mula sa old Germanic roots) ay gumagamit ng voiced TH: mother, brother, weather, other, rather, together, either. Ang mga words naman na galing sa Greek o Latin ay voiceless TH (author, method, sympathy), pati na rin ang mga native words na ginawa mula sa voiceless-TH na root word: nothing at something (mula sa thing), healthy (mula sa health), birthday (mula sa birth).
| Posisyon | Voicing | Mga Halimbawa |
|---|---|---|
| Grammar word, sa umpisa | voiced /ð/ | the, this, that, they, them, there, then, than, those, these, though |
| Content word, sa umpisa | voiceless /θ/ | think, three, thank, thing, thin, thick, thought, thumb, Thursday |
| Sa dulo, spelled -th | voiceless /θ/ | bath, math, both, mouth, teeth, path, month, fourth, truth |
| Sa dulo, spelled -the | voiced /ð/ | breathe, bathe, clothe, soothe (plus smooth, exception sa simpleng -th) |
| Sa gitna, Germanic | voiced /ð/ | mother, father, brother, weather, other, together, rather |
| Sa gitna, borrowed o galing sa /θ/ root | voiceless /θ/ | author, method, sympathy (borrowed); nothing, healthy, birthday (native, mula sa thing / health / birth) |
May iilang words na nag-iiba depende sa speaker. Ang with ay /wɪθ/ (voiceless) para sa maraming Americans at /wɪð/ (voiced) naman sa iba, at pareho itong standard. Wag mo nang problemahin yung mga iilang salita na paiba-iba. Yung mga patterns sa itaas ang magiging gabay mo sa halos lahat ng pagkakataon.
Paano gawin ang tunog
Kung walang dental fricative sa first language mo, ganito ang step-by-step para magawa mo nang tama ang TH:
- Hanapin ang contact point. I-rest mo ang dulo ng dila mo laban sa ilalim na edge ng upper front teeth mo. Wag sa gilagid sa likod ng ngipin, kundi sa mismong ngipin. Pwede ring sumilip nang bahagya ang dulo ng dila sa pagitan ng mga ngipin. Ito ang susi: ang TH ang isa sa iilang English sounds na pwede mong makita habang ginagawa mo.
- Bumuga, wag itulak ang hangin. Panatilihing relaxed ang dila at hayaang dumaloy ang hangin sa ibabaw nito palabas ng puwang. Dapat may marinig kang tahimik at steady na singaw, na mas mahina at mas “flat” kaysa sa /s/. Yan ang voiceless /θ/. I-hold mo ito nang dalawang segundo para ma-memorize ng bibig mo yung pwesto.
- Lagyan ng boses (buzz). Wag mong gagalawin ang pwesto mo tapos buksan mo ang boses mo. Ang singaw ay magiging ugong. Yan ang voiced /ð/. Mag-switch ka pabalik-balik, mula /θ/ hanggang /ð/, nang hindi ginagalaw ang dila, boses lang.
- Dikitan ng vowel. Subukan ang thee, thaw, though para sa voiced, at think, thin, thumb para sa voiceless. Tumingin ka palagi sa salamin. Dapat laging lumilitaw ang dila sa ngipin sa bawat TH.
- Ilagay sa salita, tapos sa phrase. I think so. This one. Both of them.
May tatlong common na mali ang kadalasang sumisira sa TH. Kung hihilahin mo ang dila paatras sa likod ng ngipin, makakagawa ka ng /s/ o /t/: ang think nagiging sink o tink. Kung itataas mo ang ibabang labi sa ngipin imbes na yung dila, makakagawa ka ng /f/ o /v/: ang think nagiging fink. At kung masyado mong idiin ang dila at pigilan ng buo ang hangin, ang fricative ay magiging stop kaya nagiging /d/ ito: ang this nagiging dis. Ito ang pinaka-common na substitution nating mga Pilipino. Makikita ng salamin ang lahat ng pagkakamaling ito dahil sa tuwing nangyayari yan, nawawala sa paningin ang dulo ng dila. Kung may nakikita kang kahit maliit na bahagi ng dila mo sa iyong mga ngipin, nakakagawa ka ng totoong TH.
Ano ang ipinapalit ng first language mo
Kapag ang isang tunog ay wala sa first language mo, ang bibig mo ay kukuha ng pinakamalapit na tunog na meron ito—at dahil consistent itong ginagawa, nagiging parang signature na ito ng accent mo. Hindi ito kapintasan; ito lang ang pinakamalapit na tunog na ibinigay sa iyo ng sarili mong wika. Hanapin ang starting point mo sa ibaba. Tayong mga Pilipino, kahanay natin ang Thai at Vietnamese: tinutumbasan natin ang think ng t o s, at ang this ng d—kaya doon ka tumingin para sa pinakamalapit sa atin.
| Ang L1 mo | Ang think /θ/ ay madalas maging | Ang this /ð/ ay madalas maging | Ano ang dapat i-practice |
|---|---|---|---|
| Mandarin Chinese | sink (/s/) | dis (/d/) | Nasa likod ng ngipin ang dila para sa /s/. Ilipat ito paharap sa mismong ngipin. |
| Cantonese | free / fink (/f/) | dis (/d/) | Umaakyat ang labi sa ngipin sa halip na ang dila. Ibaba ang labi; gumamit ng dila. |
| Japanese | sink (/s/) | zis (/z/) | Katulad ng Mandarin: idikit ang dila sa harap, sa mismong ngipin. |
| Korean | sink (madalas na tense na /s/) | dis (/d/) | Palambutin ang contact at hayaang dumaan ang hangin; wag hayaang maging stop ang TH. |
| French | sink (/s/) | zis (/z/) | Medyo “imprecise” sa pandinig ng French ang tunog; hayaang maging malambot nang kaunti. Dila sa ngipin, hindi sa likod. |
| German | sink (/s/) | dis / zis | Walang dental fricative ang German; i-build ang dalawang tunog gamit ang mirror drill sa itaas. |
| Spanish (Latin American) | tink / sink | dis (/d/) | Nakakagawa ka na ng tunog na halos kapareho ng voiced TH sa loob ng mga words tulad ng lado at nada, kung saan ang d ay halos lumambot na. I-tighten mo lang para magka-buzz at dalhin sa unahan ng this at that. |
| Brazilian Portuguese | tink / fink | dis (/d/) | Pangunahan ng dila sa ngipin at hayaang dumaloy ang hangin sa halip na pigilan ito bilang t o d. |
| Hindi, Tamil | tink (dental t, na may puff sa Hindi) | dis (dental d) | Ang inyong t at d ay nasa ngipin na, kaya kalahati na ng trabaho ang tapos. Luwagan ang contact para lumabas ang hangin na parang fricative. |
| Russian | tink / sink | dis / zis | Isang /t/ o /s/ (at paminsan-minsan ay lip-teeth /f/) ang ipinapalit. Ilagay ang dila sa ngipin at hayaan itong sumingaw. |
| Thai, Vietnamese | tink (/t/) | dis (/d/) | Ang “th” sa romanization ninyo ay aspirated na t, hindi ang tunog na ito. I-trade ang stop para sa bukas at sumisingaw na dila. |
May iilang first languages na may advantage na. Ang Arabic ay may buong letters para sa dalawang TH sounds (ث para sa /θ/, ذ para sa /ð/), kaya nagagawa na ito ng karamihang Arabic speakers. Kailangan lang nilang bantayan na hindi ito maging /s/ at /z/ sa mabilis na English speech. Ang Castilian (European) Spanish ay may native na /θ/ (ang c sa gracias at cinco ay eksaktong voiceless TH), kaya kalahati ng pair ay gamay na nila. Pareho naman itong meron sa Greek. Kung isa sa mga ito ang language mo, placement at consistency na lang ang trabaho mo, hindi na pagbuo ng tunog mula sa wala.
Aling mga substitutions ang nakakalito
Ito ang totoo na madalas hindi sinasabi sa mga pronunciation guides. Marami sa mga pagpapalit (substitutions) ng TH ay hindi naman nakakasagabal sa comprehension. Kung sabihin mong I sink so, hindi naman iisipin ng kausap na Amerikano na lababo ang ibig mong sabihin; sapat na ang context, at tuloy ang usapan. Ang pagpapalit ng D sa voiced /ð/ sa mga function words—gaya ng the na nagiging duh at this na nagiging dis—ay bihirang makasira ng meaning, dahil madaling hulaan ang mga salitang ito mula sa grammar pa lang.
Ang ibig sabihin nito, pwede kang mag-prioritize. Pero may ilang substitutions na tumatama talaga sa ibang salita, at ito ang mga dapat unahing i-fix:
| Ibig mong sabihin | Pero pwedeng magtunog na |
|---|---|
| think | sink |
| thing | sing |
| three | free / tree |
| thought | fought / taught |
| thin | fin / sin |
| math | mass |
| path | pass |
| mouth | mouse |
Dito nasisira ang salita kapag mali ang posisyon ng dila, kaya ang voiceless /θ/ sa mga content words ang pinaka-crucial sa intelligibility. Bihirang makalito ang paggamit ng D kapalit ng voiced /ð/ sa mga function words, pero dahil nagkalat ang mga words na ito sa bawat sentence, ang pag-aayos ng TH sa the, this, at they ang magbibigay ng pinakamalaking improvement kung gusto mong magtunog-native, kahit hindi naman nito binabago kung naintindihan ka o hindi. Kung isa lang ang kaya mong paglaanan ng pasensya, i-fix mo ang voiceless /θ/ para sa linaw (clarity). Kung gusto mo ng clarity at native texture, mas high-leverage ang mga function words.
Practice phrases
Basahin nang malakas ang bawat linya, nang dalawang beses. Punong-puno ng dalawang TH sounds ang bawat sentence. Sa mga respellings, ang th ay para sa sumisingaw na tunog (gaya ng think) at ang dh ay para sa umuugong na tunog (gaya ng this); ang capital letters ay para sa stressed syllable. Tingnan mo ang sarili mo sa salamin sa unang basa, at pakinggan naman ang sarili sa pangalawa.
- I think this is the third one. I THINK DHiss iz dhuh THURD wun. (Tingin ko ito ang pangatlo.)
- They both have the same mother. DHay BOTH hav dhuh same MUDHer. (Pareho sila ng nanay.)
- Thanks for the other three. THANKS fer dhee UDHer THREE. (Salamat sa tatlo pa.)
- Is this the path to the bathroom? Iz DHiss dhuh PATH tuh dhuh BATH-room? (Ito ba ang daan papuntang banyo?)
- The weather's worse than they thought. Dhuh WEDHerz WURS dhuhn DHay THAWT. (Mas masama ang panahon kaysa sa inaasahan nila.)
- Both brothers think the same thing. BOTH BRUDHerz THINK dhuh SAME THING. (Pareho ng iniisip ang magkapatid.)
- Take a deep breath, then breathe out. Take uh DEEP BRETH, dhen BREEDH out. (Huminga nang malalim, tapos ibuga ang hangin.)
- Thirty-three thousand. THUR-tee THREE THOU-zuhnd. (Tatlumpu’t tatlong libo.)
- There's nothing wrong with that. DHairz NUTH-ing RAWNG with DHAT. (Walang masama doon.)
- I'd rather do this together. Ide RADHer doo dhiss tuh-GEDHer. (Mas gusto kong gawin natin ito nang magkasama.)
Yung breath/breathe line ang medyo bagalan mo: ang breath sumisingaw, ang breathe umuugong, at ang vowel ay nagbabago mula eh papuntang ee kasabay nito.
Saan ito madalas marinig
Hindi mo kailangang maghanap nang matagal para marinig ang TH sa American speech. May ilang sitwasyon na sunud-sunod ang paggamit nito na sapat para tumatak sa tenga mo ang tunog:
- Kahit sino na nagsasabi ng numbers
Three, thirteen, thirty, thousand, fourth, fifth, sixth. Ang mga presyo, petsa, scores, phone numbers, at addresses ay puno ng voiceless /θ/. Pakinggan mo ang isang sportscaster na nagbabasa ng score o ang isang cashier na nagbabasa ng total at bilangin ang TH sounds.
- Ang word na 'the'
Ang the ang pinakamadalas gamiting salita sa English, at dala nito ang voiced /ð/ sa bawat pagbigkas. Daang beses itong binibigkas ng isang news anchor sa loob ng isang oras, nang napakalinaw. Pumili ng isang sentence sa isang broadcast at mapapansin mo na hindi nagiging duh ang the.
- 'Thank you' at 'I think'
Dalawa sa pinakakaraniwang phrases sa spoken English ay nagsisimula sa voiceless /θ/. Napakadalas at napaka-casual nitong sabihin kaya perpekto itong modelo kung gaano kagaan lang dapat ang pagbigkas sa tunog na ito. Halos hindi na dumidikit ang dila sa ngipin ng mga native speakers pag ginagawa ito.
- Mga araw at petsa
Thursday, the third, the thirtieth, this month. Kapag nag-i-schedule ka nang malakas, nagpapatung-patong ang mga TH sounds. Ang mga kalendaryo ay literal na TH drill na nakabalatkayo lang.
- Ang function-word stream
This, that, these, those, they, them, there, then. Ito ang nagpapatakbo sa normal na conversation, at lahat ito ay umuugong. Kapag nakuha na ng tenga mo ang voiced TH sa maliliit na words, maririnig mo na ito kahit saan.
Pumili ng isa sa mga ito, makinig nang animnapung segundo, at bilangin ang TH sounds na maririnig mo. Karamihan sa learners ay nakaka-labinlima o dalawampu nang hindi man lang pinipilit. Pagkatapos ng isang linggo ng paggawa nito, ang TH ay hindi na magiging tunog na kailangan mo pang alalahaning gawin, kundi isang tunog na inaasahan na mismong marinig ng tenga mo.
FAQ
Parehong-pareho ang posisyon ng bibig sa dalawang ito: naka-rest ang dulo ng dila sa upper front teeth at dumadaloy ang hangin sa puwang. Ang boses lang ang nagpapabago dito. Ang voiceless TH /θ/, gaya ng sa think at math, ay puro singaw lang ng hangin. Ang voiced TH /ð/, gaya ng sa this at mother, ay may kasamang vocal-cord vibration kaya nagiging ugong (buzz) ang singaw. Ito rin ang mismong on-off voicing na naghihiwalay sa /s/ at /z/. I-check ang voiceless-versus-voiced TH comparison para marinig ang pagkakaiba nila nang sabay.
Rare ang dental fricative sa mga wika ng mundo. Nire-require nito na ilagay ang dila sa pagitan o laban sa ngipin para magpalabas ng hangin—isang posisyon na hindi kailanman ginagamit ng karamihan sa mga lenggwahe (tulad ng Filipino). Isa rin ito sa pinakahuling tunog na nakukuha ng mga bata kahit sa mga English-speaking na bansa. Mahina rin ito sa pandinig kaya madaling mapagkamalan, kaya’t ang mga wikang dating mayroon nito ay pinagsama na lang ito sa mas malalakas at mas stable na sounds tulad ng /t/, /d/, /f/, o /s/ sa paglipas ng panahon (sa German at Dutch, halimbawa, naging /d/ ito). Kaya naman, kailangan pa talaga itong matutunan at i-add ng karamihan ng mga English learners.
Kadalasan maiintindihan ka pa rin naman, kasi kinukumpleto ng context ang sentence kaya bihirang mapagkamalan ang I think so sa I sink so. Pero may iilang substitutions na bumabangga sa totoong salita (think/sink, three/free/tree, thought/fought), kaya mas magandang i-fix ito para mas malinaw ang mensahe mo. Bihirang magdulot ng kalituhan ang pagpapalit sa voiced TH ng d sa mga words tulad ng the at this, pero ito ang pinakamalakas na senyales ng non-native accent mo kasi sobrang dalas gamitin ng mga salitang ito.
Basehan mo ang pwesto sa grammar. Ang mga grammar words na nagsisimula sa TH ay voiced (the, this, that, they, them, there). Ang mga content words naman ay voiceless (think, three, thank, thing). Ang TH na nasa dulo na ini-spell na -th ay madalas na voiceless (bath, math, both), habang yung -the ay voiced (breathe, bathe, soothe); ang isang common exception ay ang smooth, na simpleng -th lang pero may buzz pa rin. Ang TH sa gitna ng luma at pang-araw-araw na words ay voiced (mother, weather, other); sa mga salitang hiram sa Greek at Latin ay voiceless (author, method, sympathy), pati na ang mga native words na ginawa mula sa voiceless root word gaya ng nothing (mula sa thing).
Kasi idinidiin mo nang husto ang dila mo, kaya tuluyang nahaharang ang hangin—at yan mismo ang gumagawa ng t o d. Ito ang pinakakaraniwan nating depekto bilang mga Pilipino, dahil walang dental fricative sa Filipino. Ang ayos: huwag idiin nang buo ang dila. Dalhin mo lang ito nang banayad sa gilid ng ngipin at hayaang tumagas ang hangin sa puwang—singaw para sa think, ugong para sa this. Kung sumisingaw o umuugong nang tuloy-tuloy ang hangin sa halip na biglang maputol, fricative na ito, hindi stop.
Inaabot lang ng ilang minuto ang pag-produce ng tunog nang nag-iisa kapag nakuha mo na ang posisyon ng dila gamit ang salamin. Ang hirap ay kung paano ito i-produce nang automatic habang nagsasalita nang mabilis, nang hindi bumabalik sa nakasanayan mong T o D. Kadalasan ay kailangan nito ng ilang linggong araw-araw na practice. Ang mabagal dito ay hindi yung tunog mismo kundi yung pagre-retrain sa muscle memory mo, kasi nasanay na ang bibig mo na iwasan ang posisyon na hindi naman nito kinailangan gamitin nang maraming taon.
Tumayo ka sa harap ng salamin at sabihin ang think, tapos ang this. Kung nakikita mo ang maliit na bahagi ng dila mo sa ngipin mo sa parehong salita, nagagawa mo na nang tama ang tunog; repetition na lang ang kailangan hanggang sa hindi mo na ito pag-isipan pa. Umpisahan mo sa voiceless /θ/ sa mga salitang bumabangga sa iba pang words, tapos dalhin mo ang voiced /ð/ sa the at they at mapapansin mo kung gaano kalaki agad ang mababago sa accent mo. Mas mabilis mong matututunan ang pwestong ito kaysa sa karamihan ng English sounds, sa simpleng rason na nakikita mo kung paano mo ito ginagawa.
