May limang vowel letters ang English. Anim, kung isasama mo ang y paminsan-minsan. Sabihin mo ang cat, father, saw, day, care, about nang malakas at pakinggan mo ang unang vowel sa bawat isa: anim na magkakaibang tunog ang ginawa ng bibig mo mula sa iisang letrang a. Ang mga letra ay rough code lang. Ibang usapan na ang tunog sa likod nila, at mas marami ang mga tunog na ito kaysa sa mga letrang panulat natin para sa kanila.
Ang isang General American na bibig ay nakakagawa ng halos dalawampung distinct vowel sounds. Depende sa kung paano mo bibilangin ang eksaktong numero nito, at pinagtatalunan pa nga ito ng mga taong nag-aaral nito bilang propesyon. Ang mas malaking problema ay halos hindi kailanman sinasabi ng spelling kung aling tunog ang kailangan mong gawin. Through, though, thought, tough, thorough: limang spelling na gawa sa pare-parehong mga letra, pero limang magkakaibang vowels. Ang pahinang ito ang naglalatag ng lahat ng vowels base sa kaisa-isang bagay na maaasahan mo—kung ano ba talaga ang ginagawa ng bibig mo.
Sinusulat ng English ang vowels nito gamit ang limang letra, pero ang General American accent ay nag-po-produce ng halos dalawampung magkakaibang vowel sounds. Nahahati ang mga ito sa tatlong pamilya: ang simple vowels (mga single steady sounds gaya ng sa see, cat, moon), ang diphthongs (mga gliding sounds na gumagalaw habang sinasabi mo sila, gaya ng day at go), at ang r-colored vowels (isang vowel na humalo na sa American R, tulad ng sa car at bird). Sadyang hindi eksakto ang bilang: dalawampu’t dalawa ang inilalatag ng chart na ito, pero maraming Amerikano ang pinagsasama ang vowels sa cot at caught, at madalas ding ituring na iisa ang schwa /ə/ at ang vowel sa fun. Ang pinaka-useful na habit na maibibigay sa iyo ng chart na ito: tigilan mo na ang pag-asa sa spelling at simulan mong aralin ang bawat vowel base sa tunog at sa hugis na ginagawa ng bibig mo para rito.
Limang letra, napakaraming tunog
Ang vowel ay ang open sound sa core ng isang syllable. Kapag gumagawa ka nito, malayang lumalabas ang hangin mula sa bibig mo nang hindi nababarahan o naiipit kahit saan; ang dila at labi mo lang ang humuhugis sa empty space, at ang laki at posisyon ng space na iyon ang naghihiwalay sa isang vowel mula sa iba. Kabaligtaran naman nito ang consonants: ginagawa sila sa pamamagitan ng pagsara o pag-ipit ng daanan ng hangin (pagdikit ng mga labi para sa /b/, pagharang ng dila sa hangin para sa /t/). Bawat syllable ay nakapaloob sa isang vowel, at ang vowel ang nagdadala ng stress at ng karamihan sa volume. Ito ang part ng syllable na kumakanta.
Dahil ang space sa loob ng bibig mo ay pwedeng i-adjust nang maliliit na sukat, malaki ang bilang ng vowels na kayang i-distinguish ng isang language at pino ang boundaries ng mga ito. Ang Tagalog at Spanish ay naka-set sa limang pure vowels. Ang Japanese, lima rin. Ang English, dahil sa historical reasons na walang kinalaman sa logic, ay humantong sa halos apat na beses ng bilang na iyon—tapos isinulat silang lahat gamit ang parehong limang letrang nakuha nito mula sa Latin. Ang mismatch na iyan ang pinagmumulan ng hirap nating mga Pinoy. Ang learner na binibigkas ang English vowels base sa kung ano ang sinasabi ng letra ay madalas magpo-produce ng maling tunog, dahil hindi kailanman naging reliable na mapa ng tunog ang spelling.
Kaya ang chart na ito ay in-organize base sa tunog, hindi sa letra. Ang bawat vowel ay may anchor word (isang common word kung saan napakalinaw ng vowel) at ang IPA symbol na ginagamit ng mga phoneticians para isulat ito. Kabisaduhin mo ang anchor word at magkakaroon ka ng permanenteng panukatan para sa tunog na iyon, kahit pa ano man ang maging spelling nito sa iba’t ibang salita.
Paano dine-describe ang vowels
Bawat vowel ay define ng tatlong bagay na ginagawa ng bibig mo, at oras na maramdaman mo ang mga ito, madali mo nang mapo-posisyon ang kahit anong vowel nang hindi nagme-memorize.
Ang una ay kung gaano kabuka ang panga mo, na tinatawag ng mga phoneticians na height. Sabihin mo ang see tapos ang saw. Para sa see, halos nakasara ang panga mo at pakiramdam mo ay mataas ang vowel sa loob ng bibig mo; para sa saw, bumababa ang panga mo at pakiramdam mo ay mababa ang vowel. Ang pangalawa ay kung saan nagba-bunch up ang body ng dila mo, na tinatawag na frontness. Sabihin mo ang see tapos ang moon: parehong halos nakasara ang panga, pero para sa see ang dila ay nakatulak paharap at para sa moon naman ay nakahila pabalik, at may central position sa gitna ng dalawa. Ang pangatlo ay kung ano ang ginagawa ng labi mo. Para sa moon, nag-ra-round ito na parang maliit na bilog; para sa see, naka-spread ito. Sa English, halos lahat ng rounded vowels ay back vowels, kaya madalas magkasama ang dalawang ito.
I-plot mo ang bawat vowel sa mga axes na iyon (high to low, front to back) at makukuha mo ang shape na dino-draw ng mga phoneticians bilang isang tabinging four-sided figure, ang vowel quadrilateral. Nandiyan ang see sa top-left corner, ang moon sa top-right, ang cat vowel sa bottom-left, at ang open na father vowel papuntang bottom-right. Hindi mo kailangan ng diagram para magamit ang article na ito, pero magandang tandaan ang intuition sa likod nito: ang mga vowel ay nakatira sa isang tuluy-tuloy na space, at ang mga pinangalanang vowel sa ibaba ay ang mga points sa space na iyon na pinagdesisyunan ng English na ituring bilang magkahiwalay na tunog.
May dalawa pang distinctions na mahalaga para sa American English specifically. Ang isa ay ang tenseness. May mga vowel na ginagawa sa dulo ng vowel space at medyo mas matagal na hina-hold (ang vowel sa sheep); ang kanilang mas maikli at mas relaxed na mga partner ay nakapwesto nang bahagya sa loob nila (ang vowel sa ship). Itong tense–lax pairs ang pinakamalaking source ng sakit ng ulo sa vowels para sa mga Pilipino, dahil sa Filipino ay sanay tayo sa iisang vowel sound kung saan sa English ay may dalawa. Ang isa pa ay kung nag-g-glide ba ang vowel, o kung ito ay diphthong. Ang simple vowel ay may iisang steady na posisyon lang. Ang diphthong ay nagsisimula sa isang posisyon at dumudulas papunta sa iba habang sinasabi mo ito, kaya pakiramdam mo ay gumagalaw ang day at go. Ang gliding ang naghihiwalay sa unang dalawang pamilya sa ibaba: ang simple vowels ay naka-steady habang ang diphthongs naman ay gumagalaw, at tenseness naman ang naghihiwalay mismo sa loob ng simple vowels.
Ang simple vowels
Ito ang mga steady, single-position vowels, na tinatawag ng mga phoneticians na monophthongs. May siyam na ganito ang American English. Basahin mo nang malakas ang bawat anchor word at i-hold mo lang nang steady ang vowel; wala dapat ni isa sa mga ito ang gumagalaw habang binibigkas mo.
| Sound | IPA | Anchor word | Respelling | Saan naka-posisyon |
|---|---|---|---|---|
| SEE vowel | /i/ | see, beat, sea | ee | High front, tense, lips spread |
| SIT vowel | /ɪ/ | sit, ship, bit | ih | High front, lax (ang relaxed na see) |
| BED vowel | /ɛ/ | bed, met, bet | eh | Mid front |
| CAT vowel | /æ/ | cat, bat, sad | a | Low front, ang pinaka-American na vowel |
| FATHER vowel | /ɑ/ | father, hot, cot | ah | Low back, panga wide open |
| SAW vowel | /ɔ/ | saw, caught, sought | aw | Low-mid back, labi slightly rounded |
| BOOK vowel | /ʊ/ | book, full, look | uu | High back, lax, lightly rounded |
| MOON vowel | /u/ | moon, fool, who | oo | High back, tense, labi rounded |
| FUN vowel | /ʌ/ | fun, luck, cut | uh | Mid-central; ang unstressed twin nito ay ang schwa |
Tatlo sa mga rows na iyan ang nagtatago ng mga contrasts na pinakamadalas magpa-trip sa mga learners natin: dalawang tense–lax pairs at isang vowel na wala sa Filipino.
Ang unang pair ay ang /i/ laban sa /ɪ/: sheep at ship, beat at bit. Ang see vowel ay tense, mataas ang dila papunta sa harap at ang tunog ay hina-hold nang mas matagal nang bahagya; ang sit vowel ay ang relaxed version nito, medyo mas mababa, mas maikli, at mas soft. Dahil isa lang ang mataas na /i/ sound natin sa Filipino (na mas malapit sa tense na /i/), madalas natin itong i-merge, at ang ship ay nagiging kasing-tunog ng sheep. Ang pangalawang pair ay ang /u/ laban sa /ʊ/: fool at full, pool at pull. Parehong tense-vs-relaxed relationship ito sa likod ng bibig. Sa Pilipinas, sanay tayong basahin ang “full” na kasing-tunog din ng “fool”. Ang pangatlo ay ang cat vowel /æ/, na wala sa Filipino. Mas mababa ito sa bed vowel at mas nakaharap kaysa sa father vowel. Ito ang tunog na pumipigil sa cat para hindi maging cot (ang father vowel na gamit natin sa Tagalog na ‘a’) o ket (ang bed vowel). Kung nagiging tunog “ket” o “kaht” ang cat mo, huwag kang mag-alala, hindi ka nag-iisa, at ito ang pinakamagandang single vowel na i-drill.
Isang mahalagang caveat na dapat isingit dito, dahil ito ang rason kung bakit walang malinis na sagot ang tanong na “ilan ba talaga ang vowels?”. Ang father vowel /ɑ/ at ang saw vowel /ɔ/ ay nagme-merge na sa malaking bahagi ng United States. Para sa maraming Amerikano, lalo na sa West, ang cot at caught ay binibigkas nang eksaktong magkapareho, at iisang back vowel lang ang ginagamit ng father at saw. Para sa ibang speakers, lalo na sa Northeast at South, magkahiwalay pa rin ito. Pareho itong standard American English. Kung hindi mo ma-hear ang difference ng cot at caught mula sa isang speaker, ibig sabihin ay may merger ang speaker na iyon, at safe kang gumamit ng iisang vowel para sa dalawang iyon.
Ang diphthongs — mga vowel na gumagalaw
Ang diphthong ay isang vowel na hindi nakapirmi sa isang pwesto. Nagsisimula ito sa isang position at nag-g-glide sa iba sa loob mismo ng isang syllable, kaya ang bibig mo ay gumagalaw the whole time na sinasabi mo ito. Subukan mong sabihin ang day nang mabagal at mararamdaman mong sumasara nang bahagya ang panga mo at umaangat ang dila mo papunta sa see position sa dulo ng tunog. Yung movement na yun ang nagpapa-diphthong sa kanya; kapag sinabi mo ito bilang flat, steady na vowel, tunog banyaga ito kahit pa tama ang starting point mo.
| Sound | IPA | Anchor word | Respelling | Ang glide |
|---|---|---|---|---|
| DAY diphthong | /eɪ/ | day, way | ay | nagsisimula sa ibabaw lang ng bed, nag-g-glide pataas sa ee |
| MY diphthong | /aɪ/ | my, why | ahy | nagsisimula nang mababa, nag-g-glide pataas sa ee |
| BOY diphthong | /ɔɪ/ | boy, toy | oy | nagsisimulang rounded at nasa likod, nag-g-glide pataas sa ee |
| NOW diphthong | /aʊ/ | now, how | ow | nagsisimula nang mababa, nag-g-glide pabalik sa oo |
| GO diphthong | /oʊ/ | go, row | oh | nagsisimula nang mid-back, nag-g-glide pataas sa oo |
Mapapansin mo na lahat ng lima ay nag-g-glide papunta sa isa sa dalawang high corners ng bibig, ee o oo. Yan ang ginagawa ng diphthong: nagta-travel mula sa open position papunta sa closed position. Dahil iba ang galaw ng mga diphthong ng Tagalog (gaya ng aw sa araw o ay sa bahay) kaysa sa mga nasa English, ang pinakamadalas nating pagkakamali ay i-cut short ang glide kaya nagiging flat na “de” at “go” ang day at go. Ang fix dito ay i-exaggerate nang sinasadya ang movement sa simula; kusa ring liliit sa natural size ang glide mo habang nasasanay ka.
May isa pang tunog na kasali sa pamilyang ito bilang asterisk. Ang tunog sa cute, few, at use (ang CUTE sound, /ju/) ay binibilang na kasama sa diphthongs sa maraming learner charts, kasama na ang sa SayWaader. Technically, isa itong y-glide (ang consonant na /j/) na sinusundan ng moon vowel, pero nagbe-behave ito bilang isang unit at magandang aralin ito kasabay ng iba.
Ang r-colored vowels
Dito na tuluyang naghihiwalay ng landas ang American English at ang iba. Sa isang rhotic accent tulad ng General American, kapag ang vowel at ang R ay magkasama sa iisang syllable, ang R ay hindi naghihintay ng turn niya bilang hiwalay na tunog. Humahalo ito sa vowel, binabaluktot ang buong vowel papunta sa tongue position ng American R habang nasa kalagitnaan ka pa lang nito. Ang resulta ay isang maliit na set ng vowels na bitbit ang kanilang R sa loob. Tandaan, iba ito sa Filipino /r/ na gumagamit ng alveolar tap (kung saan tinatapik ng dulo ng dila mo ang likod ng ngipin). Ang American R na nakapaloob sa vowel ang isa sa pinakamalakas na single marker ng American accent.
| Sound | IPA | Anchor word | Respelling | Notes |
|---|---|---|---|---|
| CAR R-vowel | /ɑr/ | car, star, heart | ar | ang father vowel na may R |
| MORE R-vowel | /ɔr/ | more, four, door | or | ang saw vowel na may R |
| BIRD R-vowel | /ɜr/ | bird, word, first | ur | stressed; ang purong R-as-a-vowel |
| MOTHER R-vowel | /ər/ | mother, better | er | unstressed; ang r-colored schwa |
| HAIR R-vowel | /ɛr/ | hair, care, fair | air | ang bed region na may R |
| NEAR R-vowel | /ɪr/ | near, here, beer | eer | ang sit region na may R |
| TOUR R-vowel | /ʊr/ | tour, cure, jury | uur | ang book region na may R; pinaka-rare, at ang poor / sure ay halos na-merge na rin sa MORE |
Ang dalawang pinakamalaki ang trabaho rito ay ang bird vowel at ang mother vowel, na sa totoo lang ay parehong r-colored sound — ang pinagkaiba lang ay kung stressed o unstressed (madalas pinipiga ng mga phoneticians ang bawat isa sa iisang symbol, /ɝ/ para sa stressed na bird vowel at /ɚ/ para sa unstressed na mother vowel). Sa bird, word, first, dala nito ang stress; habang sa walang hanggang -er endings ng mother, better, water, teacher, andun ito nang unstressed, na schwa lang na dinagdagan ng R sa ibabaw. Parehong pure American R ang nagtatrabaho dito bilang vowel, at ang pagkuha ng tamang pwesto ng dila ay pareho rin ng challenge sa consonant na R. Nakadetalye ang mechanics nito sa article tungkol sa American R, at ang unstressed na -er ending naman ang tinalakay sa r-colored corner ng schwa.
Ang vowel na lumulunok sa iba
May isa pang vowel, at sa dami ng paglabas nito sa pananalita, talo nito lahat ng vowel sa itaas: ang schwa, /ə/, yung maliit at neutral na “uh” sound sa unang syllable ng about at sa huli ng sofa. Ito yung tunog na pinupuntahan ng isang syllable kapag nawalan ito ng stress, yung sound na kinabagsakan ng lahat ng ibang vowels. Ang photograph ay nai-keep ang buong cat vowel sa huling syllable nito (FOH-tuh-graf); sa photography ang parehong syllable na iyon ay nawalan ng stress kaya ang vowel ay nag-dissolve bilang schwa (fuh-TAH-gruh-fee). Hindi nagbago ang tunog ng vowel dahil nagbago ang letra. Nagbago ito kasi lumipat ang stress.
Ito ang dahilan kung bakit parang ibang language ang dine-describe ng chart sa itaas kapag pinakinggan mo sa normal na usapan. Sa Filipino, tayo ay syllable-timed—binibigyan natin ng sariling buong bigat at tunog ang bawat pantig (ba-NA-na). Pero ang American English ay stress-timed. Ang mga stressed syllables lang ang may karapatang i-keep ang buong vowel mula sa chart. Lahat ng unstressed ay nag-re-reduce papuntang schwa, at yan ang dahilan kung bakit ang isang American sentence ay may iilang clear na vowels lang na nagbubuhat ng bigat habang napapalibutan ng pulutong ng mga “uh”s sa pagitan nila. May sariling article ang schwa dito sa schwa article; pero para sa chart na ito, tandaan mo lang na ang vowel na nababasa mo ay ang vowel na nag-e-exist kapag stressed ang syllable, at sa real speech, karamihan ng syllables ay hindi stressed.
Bakit hindi mo pwedeng pagkatiwalaan ang spelling
Ang dahilan kung bakit kinakailangan pa ng chart para sa English vowels, kumpara sa Spanish o Tagalog na binabasa lang kung anong nakasulat, ay dahil tumigil na ang English spelling sa pag-match sa tamang pronunciation ilang siglo na ang nakalipas. Dalawang pattern ang kadalasang nagiging dahilan ng kalituhan.
Isang spelling, maraming tunog. Ang letrang a ay ang cat vowel sa cat, ang father vowel sa spa, ang saw vowel sa all, ang day diphthong sa table, ang hair vowel sa care, at schwa naman sa about. Ang letrang ou magkasama ay isang vowel sa soup, iba rin sa out, iba sa though, iba pa sa touch, at mas iba pa sa could. Literal na hindi mo maasahan ang mga letra para hulaan ang tunog.
Isang tunog, maraming spelling. Kahit baligtarin mo, magulo pa rin. Ang see vowel na /i/ ay may anim na magkakaibang spelling sa see, sea, field, machine, key, at people. Ang day diphthong ay makikita bilang day, rain, eight, they, at break. Iisang vowel lang, lima o anim ang costume.
Kaya kapag may nakita kang bagong English word, huwag mong i-derive ang tunog base sa spelling. I-check mo muna ang vowel (sa IPA ng dictionary, sa respelling ng isang app, o pakinggan mo kung paano ito bigkasin ng native speaker) at i-attach mo ang tunog na iyon direkta sa salita. Binibigyan ka ng chart sa itaas ng maliit na set ng targets mo; ang spelling ay isa lamang hindi mapagkakatiwalaang label sa labas.
Practice phrases
Basahin mo ang bawat linya nang malakas, dalawang beses, nang mabagal. Punong-puno ang mga sentences na ito ng mga contrasts na pinakamahalaga para sa mga tulad nating natututo: ang tense–lax pairs, ang cat vowel, ang diphthong glides, at ang r-colored set. Nakatukoy sa respelling ang mga nakakalitong vowels.
- Did you see the ship leave? Did you SEE the SHIHP leave?
- The pool is full by noon. The POOL is FUUL by NOON.
- I can't catch the last cab. I KANT KACH the LAST KAB.
- She bought a small ball. She BAWT a SMAWL BAWL.
- Look at the full moon tonight. LUUK at the FUUL MOON tonight.
- My boy found a toy downtown. MAHY BOY found a TOY downtown.
- The bird heard the word first. The BURD HURD the WURD FURST.
- Her father parked the car. Her FAH-ther parked the KAR.
- Go slow on the open road. GOH SLOH on the open ROHD.
- Take the same way home today. TAYK the SAYM WAY home toDAY.
Kapag nahihirapan ka sa isang linya, bagalan mo muna hanggang sa makuha mo nang tama ang bawat vowel, bago mo ibalik sa normal na bilis. Ang goal ay kaya mong ma-produce ang contrast nang on-demand, para ang ship mo ay hindi nauuwi sa tunog sheep lalo na kapag mahalaga ang konteksto.
Paano ito hinaharap ng iba’t ibang first languages
Ang magiging starting point mo ay madalas nakadepende kung paano nahahati ang mga vowel sa first language mo. Ang language na may five-vowel system (tulad ng Tagalog at Spanish) ay kailangang i-map ang halos dalawampung tunog ng English sa limang balde, kaya natural na marami ritong mag-ko-collapse at magiging pare-pareho lang ng tunog. Habang ang language naman na may mayamang vowel inventory ay may mas kaunting nakakalitong collisions, pero may sarili ring gaps.
| Ang L1 mo | Vowel inventory vs English | Ano ang dapat tutukan |
|---|---|---|
| Spanish | ✗ Limang vowels a e i o u, lahat steady at pure; walang tense–lax pairs, at ang mid vowels na e at o ay nananatiling pure kung saan glides naman ang sa English (day, go) | Pareho ng pinagdadaanan ng Pilipino. I-drill muna ang tense-lax pairs (sheep/ship, fool/full), isunod ang cat vowel, pagkatapos ay sanaying huwag i-flatten ang diphthong glides. |
| Italian | ✗ Pitong vowels nandito na ang bed-vs-day at saw-vs-go openness contrasts, pero walang tense–lax quality contrast at walang cat vowel | Kapareho ng sa Spanish. Ang cat vowel at ang sit/book lax vowels ang bagong targets; kailangan ding bantayan ang glides. |
| Japanese | ✗ Limang vowels a i u e o na may hiwalay na long/short length contrast na hindi swak sa English tense–lax | Ang lax vowels (sit, book) at ang cat vowel ang mga kulang. Iwasang i-map ang English length sa Japanese length; ang difference nito ay halos sa tongue position nakabase, hindi sa tagal. |
| Mandarin Chinese | ~ Mid-size, ibang-iba ang shape ilang vowel phonemes na may napakaraming context-dependent variants; ang 儿化 (erhua) r-ending ay nagbibigay ng kaunting familiarity sa r-colored finals | Ang salpukan sa front ang kailangang trabahuin: see/sit, bed/cat. Medyo mas madaling nakukuha rito ang r-colored vowels dahil sa erhua, kahit hindi eksaktong magkapareho ang rhotic ng Mandarin at ng American. |
| Korean | ~ Pito o walong vowels medyo mayamang system, pero ang see/sit region at bed/cat region ay madalas mag-collapse papunta sa iisang tunog | Mag-focus sa paghihiwalay sa dalawang front pairs at sa cat vowel. Kadalasan ay ayos na ang diphthongs. |
| Hindi | ~ Rich, quality-based pairs sampu o labing-isang vowels kung saan ang short/long pairs ay nagkakaiba sa quality tulad ng English tense–lax; pero ang cat ay madalas bumabagsak sa bed o father, at blurred ang saw/go pair | Ang cat vowel at ang saw-vs-go contrast ang mga pangunahing target. Malaking tulong ang native quality-based pairs para sa pag-hear ng English tense–lax. |
| Arabic | ✗ Tatlong qualities a i u, may tag-isang short at long, kaya ang buong crowded English front region (see/sit/bed/cat) ay nai-map lang sa isa o dalawang balde | Kailangang paghiwalayin nang isa-isa ang front vowels. Asahan na magiging magkasing-tunog muna sa simula ang sit, bed, at cat, kaya dapat sinasadyang paghiwalayin ang tunog ng mga ito. |
| French | ~ Rich, pero monophthongal maraming vowels, pati na front rounded vowels na wala sa English, pero ang French vowels ay pure, na walang gliding diphthongs | Nakakatulong ang inventory para sa simple vowels; nasa glides ang trabaho. Dapat gumalaw ang day at go, hindi lang flat. Bantayan din ang sit at book lax vowels. |
| German | ✓ Rich, may tense–lax may tense–lax pairs (bieten/bitten) at ilang English diphthongs na dati pa, ang pinakamalaking advantage kumpara sa anumang major L1 | Fine-tuning na lang kadalasan. Ang cat vowel ang malinaw na kulang, at ang r-colored vowels ay nangangailangan ng mas buong pagbigkas na American R kaysa sa dropped, vowel-like syllable-final R ng German (ang -er ng Vater ay isang vowel, hindi rhotic). |
| Portuguese (Brazilian) | ~ Pitong oral vowels at nasals nakakatulong ang open/close mid contrasts, pero walang English-style tense–lax pairs, at madalas mag-raise pataas ang word-final vowels | Ang lax vowels (sit, book) at cat vowel ang mga target; iwasang mag-drift papataas ang final vowels papuntang ee at oo. |
| Russian | ~ Lima o anim na vowels may heavy unstressed reduction; ang see/sit at cat distinctions ay hindi native | Paghiwalayin ang see sa sit at buuin ang cat vowel. Makakatulong ang nakasanayang reduction habit para sa English schwa, kahit pa kailangan pang trabahuin ang buong vowels. |
Mapapansin sa buong table na ang harap ng bibig ang pinagmumulan ng problema para sa lahat. Ang see/sit pair, ang bed/cat pair, at maging ang cat vowel mismo ang mga contrasts na hindi nakasanayan sa maraming wika. Dito pinakasulit ibuhos ang oras mo para makita agad ang pagbabago. Wala kang problema sa pandinig; itong mga ito ay distinctions lang sa English na hindi naman natin ginagawa sa Filipino. At pwede mo itong matutunan at i-train.
FAQ
Halos dalawampu, pero pinagtatalunan ang eksaktong bilang at nakadepende talaga kung paano mo ito bibilangin. Maraming references ang dumadapo sa kinse (15) kung bibilangin mo ang simple vowels at diphthongs, tapos iti-treat mo na lang ang r-colored vowels bilang vowel-plus-R imbes na hiwalay na sounds. Ang sound library ng SayWaader ay may dalawampu’t dalawa: siyam na simple vowels, anim na diphthongs, at pitong r-colored vowels. May dalawang isyu na nagpapagalaw ng bilang na ito: ang marami sa mga Amerikano ay pinagsasama na ang vowels sa cot at caught (na nagtatanggal ng isa sa listahan), at madalas ding ituring na iisang sound na lang na nagbabago dahil sa stress ang schwa /ə/ at ang vowel sa fun.
Ang monophthong ay isang vowel na nananatili lang sa isang steady position habang sinasabi mo ito, tulad ng vowel sa see o cat. Ang diphthong naman ay isang vowel na nag-g-glide mula sa isang posisyon papunta sa iba habang nasa iisang syllable, tulad ng vowel sa day (na umaangat papunta sa ee) o now (na bumabalik papunta sa oo). Ang American English ay may siyam na monophthongs at limang core diphthongs (anim kung isasama mo ang cute sound, /ju/). Ang pinakamadalas na pagkakamali nating mga hindi native speaker sa diphthongs ay ang pag-clip ng glide kaya lumalabas na flat ang vowel.
Dahil sa cot–caught merger, isang sound change kung saan ang father vowel /ɑ/ at ang saw vowel /ɔ/ ay nag-collapse sa iisang back vowel na lang. Talamak ito sa western at interior parts ng United States, kung saan magkapareho ang bigkas sa cot at caught, o don at dawn. Sa ibang parts naman ng Northeast at South, pinapanatili pa rin nilang magkahiwalay ito. Pareho itong standard General American, kaya kung pini-merge ito ng kinakausap mo, safe kang gumamit ng iisang vowel para sa dalawa.
Para sa karamihan, ito ay ang cat vowel /æ/, ang tunog sa cat, bad, at map. Maraming language, tulad ng sa atin, ang walang vowel sa eksaktong posisyon na iyon, kaya madalas itong mahila papunta sa bed vowel (ang cat ay nagiging ket) o sa father vowel (ang cat ay nagiging cot o “kaht”). Sumusunod lang nang dikit ang tense–lax front pairs, see-vs-sit, at ang back moon-vs-book, dahil hinihingi nito na hatiin mo sa dalawa ang tunog ng vowel na iisa lang sa kinagisnan nating wika.
Pareho itong ginagamit na description. Sa isang rhotic accent tulad ng General American, ang R ay napakaayos na humahalo sa sinusundan nitong vowel kaya madalas itong isinusulat ng mga phoneticians bilang nag-iisang r-colored vowel (ang /ɝ/ sa bird, ang /ɚ/ sa mother). Ibang analyses naman ay tini-treat ito bilang simpleng vowel na sinusundan ng consonant R. Para sa learner, hindi ganoon kahalaga kung aling description ang tama; ang mahalaga ay alam mo na binabago ng R ang tunog ng vowel at, sa American English, laging binibigkas ang R na ito. I-check mo ang article sa American R para malaman kung paano ginagalaw ang dila dito.
Nakakatulong siya, pero hindi naman required. Ang mga anchor words na ang gagawa ng pinaka-trabaho: kung itali mo ang bawat vowel sa salitang alam mo na (see, cat, moon), mabilis mo na ma-i-match ang kahit anong bagong salita base sa mga anchor words. Malaking gamit lang ang IPA symbol sa pagbabasa ng mga dictionary entries, dahil sa /ɪ/ versus /i/ malalaman mo agad kung dapat mo bang gamitin ang sit vowel o ang see vowel sa salitang inaaral mo.
Ang limang vowel letters natin ay isa na lamang historical accident, at patuloy lang itong magsisinungaling sa iyo habang bumabase ka pa rin sa kanila kapag nagbabasa ka sa English. Hindi mo kailangang i-memorize ang dalawampung bagong symbols; i-anchor mo na lang ang bawat vowel sa salitang pag-aari mo na. Piliin mo ang dalawa o tatlong contrasts na wala tayo sa Filipino (tulad ng sheep/ship at cat vowel), i-drill mo ang mga ito hanggang sa maging automatic na, at gawin mo na lang reference itong chart kapag may na-encounter kang nakakagulat na pronunciation ng isang word.
